Ağrı Genç İzcilik Spor Kulübü’nde (AGİS) Seyyid Hulusi Efendi‘nin Mecma’u’l-Âdâb isimli eserinden gerçekleştirdiğimiz bu haftaki dersimizde “Erkek ve Kadın Kölelere (Hizmetçilere) Karşı Davranışın Âdâbı” başlıklı kısımları okuduk. Müzakerede maddeler halinde özetle şu hususlara değinildi:

1. Kadın ya da erkeklerin köle/hizmetçi edinilmesi hem İslâm öncesi hem de İslâm sonrası dönemde farklı toplumlar tarafından devam ettirilmiş bir uygulamadır. İslâm dini de bu uygulamanın ıslah edilmesi için emir ve telkinlerde bulunmuştur.
2. Köleler özellikle savaş esirlerinden oluşmakta olup, İslâm hukukunda, diğer din ve milletlerde eşine rastlanması mümkün olmayacak derecede hak ve hukuka konu edilmişlerdir. Mesele özellikle İslâm’a saldırmak isteyenler tarafından sulandırılmaya çalışılmışsa da bu konuda yapılan eski-yeni çalışmalar yanlış yargı ve değerlendirmeleri iptal için yeterli izahlar sunmuştur. Kölelikle ilgili genel değerlendirmeler için İslam Ansiklopedisinin ilgili maddesine bakılabilir.
3. (https://islamansiklopedisi.org.tr/kole)
4. Kölelik meselesi tarihi bir vakıa olarak mazide kalmış gibi düşünülse de günümüzde hizmet sektöründe çalışanlara yönelik âdâba da işaretler içerdiğinden meselenin tekrar müzakere edilmesi yararlı olacaktır.
5. Köleleri/hizmetçileri önemsemek ve onlara değer vermek İslâm’ın âdâbındandır.
6. Hz. Peygamber Veda haccında ashabına kölelerine/hizmetçilerine karşı iyi davranmalarını söylemiştir. Bu tavsiyenin bir yansımasını Hz. Ömer’in hayatında görmekteyiz. O Şam’a yaptığı bir yolculukta bineğine kölesiyle nöbetleşe binmiş, bunu garipseyenlere Hz. Peygamber’in tasviyelerini hatırlatmıştır.
7. Kölelere/hizmetçilere yediklerinden yedirmeli, içtiklerinden içirmeli, giydiklerinden giydirmelidir.
8. Kişi kölesinin/hizmetçisinin dini terbiyesinden sorumlu olup gereken özeni göstermelidir.
9. Kölelerin/hizmetçilerin kusurları affedilmeli, güçlerinin yettiği işler kendilerinden istenmelidir. Güçleri yetmeyen işlerde ise kölelere/hizmetçilere yardım edilmelidir.
10. Osmanlıda kölelerin/hizmetçilerin efendilerinin evlerindeki eşyalara hata ederek verebilecekleri zararı karşılamak üzer vakıflar kurulmuş, onlara maddi destek sağlanmış, medeniyet inşasında hizmetçilerin statüsü daima iyileştirilerek gözetilmiştir.
11. İslâm’da mükafat elde etmek, işlenen bir günaha kefaret olmak gibi bir vesileyle kölenin azad edilmesi, hürriyetine kavuşturulması sağlanmış, teşvik edilmiştir. Köle azadıyla ilgili oldukça fazla hadisi şerif nakledilmiştir.
12. Kölelerin/hizmetçilerin de efendilerinin hakkına hukukuna riayet etmeleri gerekmektedir. Köle/hizmetçi efendisinin malını, canını, namusunu korumalı, efendisinin emirlerini gücü yettiği kadar yerine getirmelidir.