HADİS EDEBİYATININ KAYNAKLARI

HADİS EDEBİYATININ OLUŞUM SAFHALARI
Hadislerin Ezberlenmesi – Kitabet (Yazılması)- Tedvînu’l-Hadîs (Toplanması) – Tasnîfu’l-Kütüb (Sınıflandırılması)

GENEL NİTELİKLİ KAYNAKLAR
(Birçok bilim dalına ait eserlerin tanıtımlarına yer veren, bununla birlikte bazı bölümlerinde hadis eserlerine dair de bilgiler içeren çalışmalardır.)

385 – İbnu’n-Nedim (Şii-Mutezili) – el-Fihrist (Kütüphane)
İslâm ilim ve kültür tarihinin en önemli kaynaklarından olan meşhur eseri. Altınca makalenin 6. fenninde fukahâ-i ashâbi’l-hadisten 63 alimin haber ve eserlerine yer verir. İkinci makalede de garîbu’l-hadis eserlerine ve yazarlarına yer verir. 

575 – İbn Hayr el-İşbilî – Fehresetü mâ revâhu ʿan şüyûḫihî mine’d-devâvîni’l-muṣannefe fî ḍurûbi’l-ʿilm ve envâʿi’l-maʿârif. Fehrese’si incelendiğinde onun Kur’an ilimlerine dair 131, hadis İlimlerine dair 291, diğer ilimlerde de 330 kitabı okuduğu anlaşılmakta ve bu eserleri hocalarından hangi tahammül yoluyla aldığı görülmektedir. 

1067 – Katip Çelebi – Keşfu’z-Zünûn an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn (Kütüphane). Kâtip Çelebi’nin yirmi yılda hazırladığı büyük bibliyografik eseridir. Kâtib Çelebi’nin çeşitli eserleri ve özellikle Keşfu’z-Zunûn, Batı’da İslâm araştırmaları yapan hemen herkesin müracaat ettiği temel başvuru eseri olduğu gibi en azından Bibliothèque orientale üzerinden genel olarak bir ansiklopedi, özel olarak da bir İslâm ansiklopedisi düşüncesinin doğmasında önemli etkide bulunmuştur (Flügel’in mukaddimesi, I, 44). 

1868 – Brockelman – GAL  (Kütüphane)
Alman şarkiyatçısı Carl Brockelmann’ın (ö. 1956) Geschichte der arabischen Litteratur isminde, Arapça yazma eserler literatürüne dair kitabı. Târîhu’l-Edebi’l-Arabî adıyla tercüme edilmiştir. 

2018 – Fuad Sezgin – GAS  (Kütüphane)
Fuat Sezgin’in Arapça yazma eserler literatürüne dair kitabı. Birinci ciltte Kuran ilimlerinden sonra hadis ilimlerine yer vermiştir. Geschichte des arabischen Schrifttums’u başlangıçta Carl Brockelmann’ın Geschichte der arabischen Litteratur adlı eserine, özellikle İstanbul kütüphanelerindeki yazmalar bakımından bir ek olarak tasarlayan Fuat Sezgin daha sonra fikrini değiştirmiş ve bir ölçüde ondan da faydalanmakla birlikte tamamen yeni ve müstakil bir eser hazırlamaya girişmiştir. 

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA) – Hadis konulu maddeleri

Bu dosya İbn Hacer’in (ö. 852) Nuḫbeti’l-fiker fî muṣṭalaḥâti ehli’l-es̱er isimli eserinden mülhem hazırlanmış olup, Mustafa Yüceer’in Diyanet İslam Ansiklopedisine göre hazırladığı dosya dikkate alarak sıralanmıştır.

1.HADİSLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR 

A. HADİS – M. Yaşar Kandemir 

B. SÜNNET – Murteza Bedir  

C. HABER – Yusuf Şevki Yavuz  

D. ESER – Saîd Abdurrahman Mûsâ el-Gazefî  

E. RİVAYET – Mehmet Efendioğlu  

F. İSNAD – Raşit Küçük  

G. MÜSNED – İbrahim Hatiboğlu  

H. METİN – Raşit Küçük  

2. OLUŞUM SÜRECİNE ETKİ EDENLER  

2. 1. ŞAHISLAR VE ÖZELLİKLERİ  

A. SAHÂBE  Mehmet Efendioğlu 

B. TÂBİÎN  Arif Ulu  

C. MUHADRAMÛN  Mehmet Efendioğlu  

D. TEBEU’t-TÂBİÎN  Arif Ulu  

E. MUHADDİS M. Yaşar Kandemir  

F. RÂVİ – Mehmet Efendioğlu  

G. HÂFIZ – M. Yaşar Kandemir  

H. HÂKİM – Mücteba Uğur  

2. 2. RÂVİ’NİN ÖZELLİKLERİ  

A. ADÂLET Abdullah Aydınlı  

B. ZABT  Bünyamin Erul  

C. RİHLE İbrahim Hatiboğlu  

II. HADİS ÖĞRENİM VE ÖĞRETİM (EDİNİM VE AKTARIM) YOLLARI  

1. TAHAMMÜL  Nevzat Âşık  

2. ED  ( Mücteba Uğur  

3. SEM  Abdullah Aydınlı  

4. KIRAAT Salahattin Polat  

5. ARZ  Abdullah Aydınlı  

6. İCÂZET  Cemil Akpınar  

7. MÜNÂVELE  Salahattin Polat  

8. KİTÂBET Ahmet Yücel  

9. İ‘LÂM  Mücteba Uğur  

10. VASİYET  Halit Özkan  

11. VİCÂDE  Halit Özkan  

III. HADİSLERİN SINIFLANDIRILMASI  

1. KABUL VE RED AÇISINDAN 

A. MAKBUL Ahmet Yücel  

B. MERDUD – Mehmet Efendioğlu  

2. HADİSİN KAYNAĞINA GÖRE SÖYLEYENİ AÇISINDAN  

A. KUDSÎ HADİS Hayati Yılmaz  

B. MERFÛ  Abdullah Aydınlı  

C. MEVKUF Abdullah Aydınlı  

D. MAKTÛ Mehmet Efendioğlu  

3. HADİSİN RÂVİ SAYISINA GÖRE  

A. MÜTEVÂTİR  H. Yunus Apaydın  

B. HABER-İ VÂHİD  Mustafa Ertürk  

C. MEŞHUR  H. Yunus Apaydın  

D. MÜSTEFÎZ  Zekeriya Güler  

E. AZÎZ Abdullah Aydınlı  

F. GARÎB Salahattin Polat  

G. FERD Salahattin Polat  

H. İ‘TİBAR Salahattin Polat  

İ. MÜTÂBAAT / MÜTÂBΠ Salahattin Polat  

J. ŞÂHİD Salahattin Polat  

4. SIHHAT DERECESİNE GÖRE 

A. SAHİH Mehmet Efendioğlu  

B. SAHÎHAYN M. Yaşar Kandemir  

C. HASEN Mücteba Uğur  

Hasen ve zayıf hadisin seviyesini yükseltmek için yeni yöntemler; tariklerin çokluğu, hadisin ümmetin kabulüne mazhar olması, hadisin Kur’ân’ın zahirine uygunluk arz etmesi, çağdaş bilimsel keşiflerle zayıf hadislerin güçlendirilmesi ve zayıflatılması

D. ZAYIF Mehmet Emin Özafşar-Mahmut Demir 

5. SENEDDEKİ İNKITA SEBEBİYLE ZAYIF HADİS ÇEŞİTLERİ  

1. MÜRSEL Salahattin Polat 

Raviden kaynaklı irsal sebepleri: Ravilerin hadisleri mürsel rivayet etme sebepleri: Ravinin kimden hadis aldığını unutması, öğrencilerin hocalarına duydukları güven, ravinin senedin tamamını zikretmedeki tembelliği veya ihmalkarlığı, ravinin isnad hakkında şüphe duyması, ravinin öğrencilerinden bıkması, ravinin kendisine hadis rivayet eden kimselere olan güveni, hadisin bir çok ravi tarafından rivayet edilmesi, ravinin hadis aldığı kimsenin kendinden yaşça küçük olması, ravinin hocasının zayıf bir kimse olması, siyasi çekişmelere konu olan ravinin ismini zikretmekten çekinme (Hasan Basri’nin Hz. Ali’den nakillerinde Ali’yi zikretmemesine gerekçe olarak Haccac’dan korkusu zikredilir. Ancak bu rivayet farklı sebeplerden problemli görülmüştür.)

Metinden kaynaklı irsal sebepleri: müzakere, eğitim veya fetva esnasında aktarılan rivayet, rivayetin megazi ve siyerle ilgili olması, sahabenin zühd, nasihat ve özlü sözlerine dair rivayetler

2. MÜNKATI‘ Mehmet Efendioğlu 

3. MU‘DAL  Mehmet Efendioğlu  

4. MUALLAK  Abdullah Aydınlı  

5. TEDLÎS Bünyamin Erul  

6. MUAN‘AN Abdullah Aydınlı  

7. MÜEN’EN Mehmet Efendioğlu 

6. RAVİDEKİ CERHİ GEREKTİREN HALLERE GÖRE ZAYIF HADİS ÇEŞİTLERİ  

A. SEBEPLER  

1. TA‘N METAİN-İ AŞERE Bünyamin Erul  

2. KİZB Emin Âşıkkutlu  

3. MÜTTEHEM Emin Âşıkkutlu  

4. GALAT Salahattin Polat  

5. GAFLET Salahattin Polat  

6. FISK Emin Âşıkkutlu  

7. VEHİM Bünyamin Erul  

8. MUHALEFET  Emin Âşıkkutlu 

9. ZİYÂDETÜ’s-SİKA  Salih Karacabey  

10. MEÇHUL Emin Âşıkkutlu 

11. MESTÛR  Emin Âşıkkutlu  

12. BİD‘AT  Rahmi Yaran  

13. SÛÜ’l-HIFZ  Abdullah Aydınlı  

14. İHTİLÂT  Mücteba Uğur  

B. SONUÇLAR  

1. MEVZÛ M. Yaşar Kandemir 

2. METRÛK  –  MATRÛH  Mehmet Efendioğlu  

3. MÜNKER Mehmet Efendioğlu  

4. MUALLEL  Mehmet Efendioğlu  

5. MÜDREC Mehmet Efendioğlu  

6. MAKLÛB  Mustafa Ertürk  

7. MUZTARİB  Ayhan Tekineş  

8. MUSAHHAF Mehmet Efendioğlu  

9. MUHARREF  Mehmet Efendioğlu  

10. ŞÂZ  Abdullah Aydınlı 

11. MÜBHEM Emin Âşıkkutlu  

12. MEZÎD fî MUTTASILİ’l-ESÂNÎD  Ataullah Şahyar  

C. ŞAZ VE MÜNKERİN ZITLARI  

1. MAHFÛZ  Mehmet Efendioğlu 

2. MA‘RÛF Mehmet Efendioğlu  

6. HADİSLERİN TEÂRUZ AÇISINDAN SINIFLANDIRILMASI 

A. KAVRAMLAR  

1. TEÂRUZ  Şükrü Özen 

2. MÜTTEFEKUN ALEYH Ahmet Yücel  

3. MUHTELEFÜN FÎH Mehmet Efendioğlu  

B. TEÂRUZ’UN OLUŞUM ŞEKİLLERİ  

1. MUHKEM Tuncay Başoğlu  

2. MUHTELİFÜ’L-HADÎS Ayhan Tekineş  

C. SONUCA GÖTÜREN YOLLAR 

1. CEM‘ ve TE’LÎF İsmail L. Çakan  

2. NESİH Mehmet Efendioğlu  

3. TERCİH Şükrü Özen  

4. TEVAKKUF Osman Demir 

IV. CERH VE TA‘DİL İLMİ  

A. CERH ve TA‘DÎL Emin Âşıkkutlu 

V. HADİSLE İLGİLİ ÇEŞİTLİ KAVRAMLAR  

1. MUTTASIL Abdullah Aydınlı  

2. MÜHMEL Abdullah Aydınlı  

3. MÜSELSEL Mehmet Efendioğlu 

4. MÜKSİRÛN Cemal Ağırman  

5. MÜDEBBEC Salahattin Polat 

6. SÂBIK ve LÂHİK S. Kemal Sandıkçı 

7. MÜTTEFİK ve MÜFTERİK S. Kemal Sandıkçı  

8. MÜ’TELİF ve MUHTELİF S. Kemal Sandıkçı  

9. MÜŞTEBİH S. Kemal Sandıkçı – Ayhan Tekineş  

10. ESM ve KÜN Mücteba Uğur  

11. MÜFREDAT Mehmet Efendioğlu  

12. İHTİSAR Abdullah Aydınlı  

13. TELFÎK Bünyamin Erul  

14. ESBÂBÜ VÜRÛDİ’l-HADÎS Ramazan Ayvallı  

15. GARÎBÜ’l-HADÎS M. Yaşar Kandemir  

16. İLELÜ’l-HADÎS Ayhan Tekineş 

17. RİCÂLÜ’l-HADÎS İbrahim Hatiboğlu  

18. ULÛMÜ’l-HADÎS Mehmet Görmez  

19. DİRÂYETÜ’l-HADÎS İsmail L. Çakan  

20.TEŞEYYU‘ Emin Âşıkkutlu  

21. MESRÛK Mehmet Efendioğlu  

22. MUÂSARA Mehmet Efendioğlu  

23. LİKĀ Salahattin Polat  

24. MÜSNİD İbrahim Hatiboğlu 

25. MÜTKIN Emin Âşıkkutlu  

26. SİKA Ahmet Yücel  

27. MUKĀRİBÜ’l-HADÎS  

28. SÂLİH Mehmet Efendioğlu  

29. SADÛK Ahmet Yücel  

30. SÂKIT Abdullah Aydınlı  

31. LEYSE Bİ-ŞEY’ Ahmet Yücel  

32. CEZM İsmail L. Çakan 

33. TEMRÎZ Erdinç Ahatlı 

34. ZEKERE Mehmet Efendioğlu 

35. İNB Mücteba Uğur  

36. İHBÂR Ahmet Yücel  

37. TAHDÎS Erdinç Ahatlı 

38. ASIL Abdullah Aydınlı  

39. AŞERE-i MÜBEŞŞERE Abdullah Aydınlı-İsmail L. Çakan  

40. BEDEL  M. Yaşar Kandemir 

41. CEHÂLET  İsmail L. Çakan  

42. CEVÂMİU’l-KELİM  M. Yaşar Kandemir  

43. DARB Mücteba Uğur  

44. HIYÂR Selman Başaran  

45. KADH  Emin Âşıkkutlu 

46. LAHN  M. Yaşar Kandemir  

47. MUKABELE  Ataullah Şahyar  

48. MUVÂFAKAT  İbrahim Hatiboğlu  

49. TABAKAT Mehmet Efendioğlu  

50. TERCEME Erdinç Ahatlı  

51. TEDVÎN  Mehmet Efendioğlu  

52. TAKTΑ  Mehmet Efendioğlu  

53. TAHVİL  Emin Âşıkkutlu  

54. ŞERH  Mehmet Efendioğlu  

55. TAHRÎC  Mehmet Görmez 

56. TULEKĀ  S. Kemal Sandıkçı 

ÖZEL NİTELİKLİ KAYNAKLAR

1824 – Abdülaziz ed-Dihlevi – Bostanu’l-Muhaddisin (Kütüphane)
İmam Malik’in Muvatta’ı ile başlar ve el-Begavi’nin Mesâbih’inin tanıtımıyla biter. 100 kadar muhaddisi ve eserini tanıtır. 

1927 – Muhammed b. Ca’fer el-Kettâni – er-Risâletu’l-Mustatrafe 
er-Risâletü’l-müsteŧrafe li-beyâni meşhûri kütübi’s-sünneti’l-müşerrefe. Klasik hadis literatürüne dair en geniş çalışma olup eserde, II-XIV. (VIII-XX.) yüzyıllar arasında yaşayan 600 kadar müellif ve bunlara ait 1400 civarında eser hakkında bilgi verilmiştir. Eseri Türkçe’ye çeviren Yusuf Özbek (Hadis Literatürü: er-Risâletü’l-Mustatrafe, İstanbul 1994) kitapların baskıları, kütüphane numaraları veya anıldıkları kaynakları dipnot halinde belirtmek, yanlış bilgileri tashih etmek ve müellifin söz etmediği birçok kitap hakkında bilgi vermek suretiyle eserin hacmini oldukça genişletmiştir. 

1976 – Muhammed Zübeyr Sıddıki – Hadis Edebiyatı Tarihi
Asıl konuyu ilgilendiren kısım eserin dördüncü kısmından başlıyor.

2017 – Muhammed Mustafa Azamî – Studies in Early Hadith Literature 
İlk yazılı vesikalarla ilgili verdiği bilgilerle dikkat çeker. Hulusi Yavuz tarafından İlk Devir Hadis Edebiyatı adıyla Türkçeye çevrildi. 

KONUYLA İLGİLİ YENİ ÇALIŞMALAR 

Muhyittin Atıyye- Salahuddin Hafni-Muhammed Hayr Ramazan – Delilu muellefâtil hadiş şerifil matbuatil kadime vel hadise
Muhammed İsa es-Sâlihiyye – el-Mucemu’ş-Şamillit turasil arabiyyil matbu 
Muhammed b. Abdullah el-Toleydi – Türasul Megaribe fil hadisin Nebeviyye – Master Tezi 
2021 – Kemal Sandıkçı – İlk Üç Asırda İslam Coğrafyasında Hadis 
2005 – Müctebâ Uğur – Hadis İlimleri ve Kaynakları  
Zekeriya Güler – İlk Yedi Asırda Hadis İlimleri Literatürü 
İbrahim Bayraktar – Hadis Kaynakları Üzerine Araştırmalar 
Yavuz Ünal – Cumhuriyet Türkiye’si Hadis Çalışmaları 

---

• ALE’R-RİCÂL TASNİF EDİLEN HADİS EDEBİYATI 
  1. MÜSNEDLER
     1. 122 – Zeyd b. Ali  (Mecmû-Konulu)
     2. 150 – Ebû Hanîfe 
     3. 181 – Abdullah b. el-Mübarek (Müsned-Konulu)
     4. 204 – Ebû Dâvud et-Tayâlisî  
     5. 204 – İmam Şafii 
     6. 219 – el-Humeydî 
     7. 228 – Müsedded b. Müserhed 
     8. 230 – Ali b. Ca’d 
     9. 235 – Abdullah b. Ebi Şeybe 
     10. 238 – İshâk b. Râhûye
     11. 240 – Halife b. Hayyat  
     12. 241 – Ahmed b. Hanbel  
     13. 243 – ed-Derâverdî 
     14. 244 – Ahmed b. Meni’ 
     15. 249 – Abd b. Humeyd 
     16. 255 – Dârimî (İbn Salâh’ın iddiası. Bu eser süneni olabilir. Abdullah Aydınlı konu tahkike muhtaç diyor)
     17. 282 – Haris b. Muhammed et-Temimi 
     18. 292 – Ahmed b. Amr el-Bezzâr 
     19. 292 – Ebubekir Ahmed b. Ali el-Mervezî – Müsnedu Ebi Bekr es-Sıddik 
     20. 303 – Ebu’l-Abbâs el-Hasan b. Süfyân en- Nesevî
     21. 307 – Ebu Ya’lâ el-Mevsılî 
     22. 307 – er-Ruyani – Müsnedu’s-Sahâbe 
     23. 312 – Muhammed el-Ezdî – Müsnedu Ömer 
     24. 360 – Taberani – Müsnedu’ş-Şamiyyin 
     25. 454 – el-Kudâî – Müsnedu’ş-Şihâb 
     26. 774 – İbn Kesîr –  Câmi’u’l-Mesânîd 
  2. MU’CEMLER
     1. 360 – Taberânî – Mu’cem (Râvilerin adlarına göre alfabetik olarak düzenlenen eserlerin genel adı.) 
        el-Mu’cemü’l-kebîr: Taberânî’nin üç mu‘ceminin en genişi olup sahasındaki en hacimli mu‘cemdir. Eserde sahâbe adları alfabetik olarak sıralanmış, az hadis rivayet edenlerin (mukıllûn) bütün rivayetleri derlenmiş, çok hadis rivayet edenlerin (müksirûn) rivayetlerinden seçmeler yapılmış ve yaklaşık 25.000 hadis bir araya getirilmiştir. 
        el-Mu’cemü’l-evsat: Taberânî bu eserinde 2000 kadar hocasının adını sıralamış ve onların 12.000 rivayetine yer vermiştir. 
        el-Mu’cemü’s-śaġīr: Eserde Taberânî’nin kendilerinden hadis rivayet ettiği 1161 hocasının adı alfabetik olarak sıralanmış ve bunların birer, bazen de ikişer hadisi senedleriyle birlikte yazılmıştır. Ayrıca müellifin hocalarından nerede ve ne zaman hadis dinlediğine, bazı hadislerin sıhhatine dair açıklamalara, râviler hakkında bilgilere, rivayet şekline ve yolculuk yaptığı yerlere dair ayrıntılara yer verilmiştir. 
• ALE’L-EBVÂB TASNİF EDİLEN HADİS EDEBİYATI (Rivayetleri konularına göre sıralayan kitap türleri. Bunlar için ayrıca fihristler oluşturulmuştur. L. Çakanın Hadis Edebiyatı ile Hadis araştırma kılavuzunda mevcut. 8 kitabın konu fihristi.)
  1. MUSANNEFLER (Sünenlerin aksine mevkuf ve maktu rivayetleri de muhtevilerdir.)
     1. 152 – Ma’mer b. Râşid – Cami’ 
     2. 179 – Mâlik – Muvatta 
     3. 211 – Abdurrezzâk – el-Musannef 
        Tam adı el-Musannef fi’l-ĥadîŝ olan kitap tedvin döneminin bazı özelliklerini taşımaktadır. Başta Kütüb-i Sitte ve İslâmî ilimlerin diğer dallarına ait kitaplar olmak üzere hadise dair pek çok eserde el-Muśannef’ten iktibas edilen rivayetler mevcuttur. Eserin hadis kitapları arasındaki yeri konusunda İbn Hazm ve Şah Veliyyullah ed-Dihlevî’nin değerlendirmeleri önemlidir. İbn Hazm merfû, mevkuf ve maktû hadisleri birlikte ihtiva eden kitapları ele alırken el-Musannef’i ilk sırada Mâlik’in el-Muvatta’ından önce zikreder. Dihlevî ise onu üçüncü tabakadan kitaplar arasında sayar. el-Musannef, önemli bir hadis eseri olduğu ve fıkıh mezheplerinin teşekkülünden önceki çalışmaları ihtiva ettiği halde ilim dünyasında lâyık olduğu ilgiyi görmemiştir. Bu ilgisizliğe Abdurrezzâk’a yöneltilen Şiîlik gibi isabetsiz ithamların sebep olduğu anlaşılmaktadır. 
     4. 235 – İbn Ebi Şeybe – el-Musannef 
        İbn Ebû Şeybe, eserinde kendisine ulaşan hadisleri ve bunları açıklayan sahâbe sözleriyle tâbiîn senedleriyle birlikte derlemiş, daha sonra bunları kitâb ve bablara göre tasnif etmiştir. Onun maksadının fıkıh mezheplerinin henüz teşekkül etmediği bu devrede hadislerde mevcut ahkâmı ortaya çıkarmak ve teşrîe hizmet etmek olduğu anlaşılmaktadır. İbn Kesîr’in benzerini kimsenin yazamadığı bir kitap diye övdüğü el-Musannef, Kütüb-i Sitte’den önceki dönemde telif edilmiş eserler arasında önemli bir yere sahiptir. 
  2. CAMİLER
     1. 256 – Buhârî – Sahih 
        Nevevî tam adının el-Câmi’u’l-müsnedi’s-sahîhi’l-muhtasar min umûri Rasûlillâh sallallahü aleyhi ve sellem ve sünenihî ve eyyâmih, İbn Hacer el-Askalânî ise el-Câmi’u’s-sahîhi’l-müsned min hadîsi Rasûlillâh sallallahü aleyhi ve sellem ve sünenihî ve eyyâmih olduğunu söylemektedir. Fakat eser Sahîhu’l-Buhârî diye şöhret bulmuştur. 
     2. 261 – Müslim – Sahih 
        Asıl adı el-Câmi’u’s-sahîh olmakla beraber daha çok Sahîh-i Müslim diye bilinmektedir. Bizzat müellif eserinden el-Müsned ve el-Müsnedü’s-sahîh diye söz etmekte ve bununla kitabının Hz. Peygamber’e ulaşan sahih rivayetlerden meydana geldiğini kastetmektedir. Ayrıca muhaddisler iki asır boyunca hadis yazsalar bile yine el-Câmi’u’s-sahih’e başvurmak zorunda olduklarını söyleyerek eserinin değerini ifade etmektedir. 
        Hadis Sayısı. el-Câmi’u’s-sahih’te 54 kitâb, 1329 bab bulunmaktadır. Kitâb adlarını bizzat müellif tespit etmekle beraber bab adlarını (tercemeler) o yazmamıştır. Bunu -Nevevî’nin dediği gibi- kitabın hacmini büyütmemek için mi, yoksa konu bütünlüğünü sağlamak için mi yaptığı bilinmemektedir. Bazı âlimler eseri şerh ederken uygun gördükleri şekilde bab adları yazmakla beraber hiçbiri bu konuda Nevevî kadar başarılı olamamıştır. Bugün elimizde bulunan matbu Sahîh-i Müslim’lerin bab başlıkları Nevevî tarafından konmuş ve böylece konular birbirinden kesin hatlarla ayrılmıştır. 
     3. 279 – Tirmizî – Sahih 
        Sünenü’t-Tirmizî, Câmiu’t-Tirmizî, Sahîhu’t-Tirmizî, el-Câmiu’s-sahîh, el-Müsnedü’s-sahîh, el-Câmiu’l-kebîr gibi değişik adlarla kaynaklara geçmiş olan eser daha çok Sünenü’t-Tirmizî adıyla meşhur olmuştur. Sadece ahkâm hadislerini değil câmilerde bulunan diğer konulara dair hadisleri de ihtiva ettiği için el-Câmiu’s-sahîh, veya el-Câmiu’t-Tirmizî ismi de yaygın olarak kullanılmaktadır. Tirmizî’nin 270 (883) yılında tamamladığı esere “sahih” denilmesinin sebebi, Kütüb-i Sitte’ye es-Sıhâhu’s-sitte denildiği gibi, eserin ihtiva ettiği hadislerin büyük kısmının sahih nitelikli olmasıdır. Sahîhu’t-Tirmizî ve el-Câmiu’s-sahîh adlarını, hadis kitapları hakkında yeterli bilgisi bulunmayanları kitaptaki bütün hadislerin sahih olduğu şeklinde yanlış bir anlayışa sevk edebileceği için sakıncalı görenler de vardır. 
          
        Tirmizî el-Câmius-sahih’i yazdıktan sonra onu Hicaz, Irak ve Horasan âlimlerinin tenkidine sunmuş ve hepsinin takdirini kazanmıştır. Bunun üzerine eserini, “Kimin evinde bu kitap bulunursa onun evinde konuşmakta olan Peygamber var demektir” sözüyle ilim âlemine takdim etmiştir. Tirmizî bu sözü övünmek için değil eserine olan güvenini belirtmek için söylemiştir. el-Câmi, Sahîhayn’ın aksine telif edildiği yıllarda meşhur olmamış, ancak V. (XI.) yüzyıldan sonra rağbet kazanarak Kütüb-i Sitte arasındaki yerini almıştır. 
     4. 311 – İbn Huzeyme – Sahih 
        3079 hadisi muhtevi. 
     5. 354 – İbn Hibbân – Sahih 
          
  3. SÜNENLER
     1. 204 – Şafii – Sünen 
     2. 227 – Said b. Mansur – Sünen 
     3. 255 – Dârimî – Sünen 
        Muhtevası ve şekil özelliklerinden dolayı el-Musannef, el-Câmi’us-sahih ve el-Müsned adlarıyla da anılmaktadır. Dârimî’nin öğrencilerinden Îsâ b. Ömer tarafından rivayet edilen eser bir girişle yirmi üç kitaptan ve 1373 babdan meydana gelmektedir. Eserde 304 mükerrer rivayetle birlikte 3506 hadis bulunmaktadır. Bu hadislerin 1319’u mevkuf ve maktû, 1883’ü merfûdur. Merfû hadislerin 242’si Kütüb-i Sitte’de yer almaktadır. Bu hadisler genellikle makbul sayılmakla birlikte aralarında zayıf, hatta az sayıda mevzû hadislerin bulunduğunu söyleyen âlimler vardır. Bizzat müellif rivayet ettiği bazı hadislerin zayıf olduğuna işaret etmiştir. Az sayıdaki hadisin tenkide uğraması, ayrıca eserde âlî rivayetlerin yer almasından dolayı İbnü’s-Salâh, Alâî ve İbn Hacer el-Askalânî, bu eseri İbn Mâce’nin es-Sünen’i yerine Kütüb-i Sitte’nin altıncı kitabı olmaya daha lâyık görmüştür. 
        Eserin giriş kısmında Hz. Peygamber’in bazı hususiyetleri hakkındaki rivayetlerden sonra sünnete uymanın gerekliliği, fetva vermenin zorluğu, ilmin ve âlimin önemi, hadis öğrenim ve öğretiminde titizlik gösterilmesi, hadislerin yazılması gibi konuları içeren rivayetlere yer verilmiştir. Ardından tahâret, namaz, zekât, oruç, hac konularıyla başlayıp diğer konulardaki bölümler içinde merfû, mevkuf ve maktû hadisler zikredilmiştir. (Usul bilgileri) Bab başlıklarında veya hadisin arkasından bazı görüşlerin ileri sürüldüğü, senedlerdeki mühmel râviler, hadisin sıhhat durumu ve muhtevası hakkında açıklamalar yapıldığı, birden çok konu ihtiva eden hadislerin ilgili yerlerde tekrar edildiği veya hadisin içerdiği konulara göre parçalara ayrılarak her parçanın ilgili bölümde nakledildiği görülmektedir. Bunların yanında aynı veya benzer başlıklar kullanılması, aynı bölümlerde aynı hadislerin verilmesi bakımından Dârimî’nin bu eseriyle Buhârî, Müslim ve Tirmizî’nin el-Câmi’us-sahih’leri arasında benzerlikler bulunmaktadır. 
     4. 273 – İbn Mâce – Sünen 
        Kütüb-i Sitte’nin altıncı kitabı olarak kabul edilen eser, bazı âlimler tarafından babların fıkhî bakımdan güzel sıralanması ve içinde mükerrer rivayetlerin bulunmaması sebebiyle diğer hadis kitaplarından daha kullanışlı görülmüştür. Sünnete önem verme, bid‘atlardan, re’y ve kıyastan, sapkın fırkalardan kaçınma, iman, kader, önde gelen bazı sahâbîlerin değeri ve ilmin fazileti konularında 266 (veya 262) hadisin yer aldığı uzun bir mukaddime ile başlayan eser Muhammed Fuâd Abdülbâkī’nin neşrine göre otuz yedi kitap, 1513 bab ve 4341 hadis; M. Mustafa el-A‘zamî neşrine göre ise otuz iki kitap (Zehebî de bu görüştedir; bk. AǾlâmü’n-nübelâǿ, XIII, 280), 1515 bab ve 4397 hadis ihtiva etmektedir. (Usul Bilgileri) 
     5. 275 – Ebu Davud – Sünen 
        Ebû Dâvûd, rivayete göre hayatı boyunca yazdığı 500.000 hadis arasından senedinde kopukluk bulunmayan ve râvilerinin zayıflığı hakkında görüş birliğine varılmayan ahkâma dair 4800’ünü seçerek eserini meydana getirmiş ve hocası Ahmed b. Hanbel’e sunarak onun takdirini kazanmıştır (Hatîb, IX, 56). Müellif, eserine kaydettiği hadislerin sahih olmasına dikkat etmekle birlikte sahih hadis bulamadığı konularda Hz. Peygamber’e aidiyeti muhtemel olan zayıf hadis almakta sakınca görmemiş ve bu tür rivayetleri fakihlerin kıyasına tercih etmiştir. Kendisinden es-Sünen’in mahiyetini öğrenmek isteyen Mekkelilere yazdığı ve Risâle ilâ ehli Mekke fî vasfi Sünenih (Usuli Hadis) adını verdiği mektubunda eserinin özelliklerini anlatmıştır. Buna göre Ebû Dâvûd es-Sünen’de bildiği hadislerin en sahihlerini bir araya getirmiş, ancak bunlardan iki ayrı sahih senedle rivayet edilen, fakat birinin isnadı daha kuvvetli, diğerinin râvisi hıfz yönünden daha güçlü olduğunda çoğu zaman hıfzı kuvvetli olanı tercih etmiş, bir babda birçok sahih hadis bulunsa bile o baba sadece bir veya iki hadis almış, bir hadisin farklı rivayetlerinde önemli bilgiler varsa o rivayetleri farklı senedlerle zikretmiş, hadisleri genellikle kısaltmış ve uzun hadislerin sadece konuyla ilgili kısmını yazmış, muhaddislerin terkinde ittifak ettiği râvilerin rivayetlerine yer vermemiştir. 
     6. 279 – Tirmizî – Sünen 
     7. 303 – Nesai – Sünen 
        el-Müctebâ diye bilinen eser güvenilir hadis kitaplarından biridir. Nesâî es-Sünenü’l-kübrâ adını verdiği, seksen iki kitap ve 11.770 hadisten meydana gelen eserini Remle emîrine takdim etmiş, emîr bu hacimli çalışmadaki bütün hadislerin sahih olmadığını öğrenince Nesâî’den sahih hadisleri ayrı bir kitapta toplamasını istemiş, o da es-Sünenü’l-kübrâ’da isnadını tenkit ettiği hadisleri ayıklayarak elli bir kitap, 2538 bab ve 5758 (5761) hadisten ibaret ikinci bir çalışma yapmış ve ahkâma dair hadisleri bir araya getirdiği eserine “seçilmiş hadisler” anlamında el-Müctebâ (el-Müctenâ) adını vermiştir. 
     8. 385 – ed-Dârekutnî – Sünen 
        Diğer sünenlerin aksine ahkâmla ilgili illetli hadisleri, bunların arasındaki farklılıkları ve kusurları ortaya koymak amacıyla yazılan eserde sahih, hasen, zayıf ve mevzû her tür hadisin yer aldığı, hatta bazı bölümlerinde hiçbir makbul hadise rastlanmadığı görülmektedir. es-Sünen’de yirmi üç kitap içinde yaklaşık 5687 merfû, mevkuf ve maktû hadis bulunmaktadır. Müellif bunların bazısının sıhhat derecesini açıklamışsa da çoğu hakkında bir şey söylememiştir. 
     9. 458 – el-Beyhakî – Sünen 
        es-Sünenü’l-kebîr diye de anılan eser fıkıh bablarına göre tasnif edilmiş bir çalışma olup tertibinde Müzenî’nin el-Muħtaśar’ı esas alınmıştır. İçinde merfû hadisler yanında çokça mevkuf ve maktû rivayet bulunduğu için musannef türü eserlere benzediği de belirtilmektedir. Kitabın telif amacı Hz. Peygamber’in ahkâma dair hadislerini ve uygulamalarını bir araya getirmek, şer‘î hükümlerde delil kabul edilen mevkuf ve maktû haberleri konularına uygun fıkıh babları altında toplamak, böylece Şâfiî mezhebinin Kitap ve Sünnet’e dayanan bir mezhep olduğunu kanıtlamaktır. 
• ŞERH NİTELİĞİ BULUNMAYAN HADİS EDEBİYATI 
  1. İSTİDRAK VE İSTİHRAÇ EDEBİYATI
     1. 405 – el-Hâkim – Müstedrek 
        Bir müellifin, şartlarına uyduğu halde kitabına almadığı hadislerin derlendiği eserler için kullanılan terim. Buhârî ile Müslim’in el-Câmiu’s-sahih’lerine almadıkları sahih hadisleri bir araya getiren eseri. 
     2. el-İsmaili ö. 371 ve el-Burkani’nin Buhari üzerine müstahreçleri. Ebu Avâne’nin ö. 316 Müslim’e müstahreci, Ebu Nuaym’ın ö. 430 Sahihan’a müstahreci. Bir hadis kitabındaki rivayetleri daha farklı isnadlarla toplayan hadis kitabı türü. Bu eserler Sahih hadis eserleri üzerine yapıldığı için bilinmesi çok da önemli değildir.  
  2. ÖZEL SİSTEMLE MEYDANA GETİRİLMİŞ ESERLER
     1. 516 – el-Begâvî – Mesâbihu’s-Sünne 
        Rivayetlerin önce konularına ve bablara göre sıralandığı kitapta her babdaki hadisler kendi içinde sahih ve hasen olmak üzere ikiye ayrılmış, az sayıdaki zayıf rivayetin durumu belirtilmiş, münker ve mevzû rivayetlere yer verilmediği ifade edilmiştir. Brockelmann’ın Begavî’nin eserine aldığı hadisleri sahih, hasen, zayıf ve garîb diye üçe ayırdığını söylemesi doğru değildir. Begavî başka kaynaklarda görülmemekle birlikte Śaĥîĥayn’dan seçtiği hadisler için “sahih” (2434 hadis), diğer hadis kitaplarından seçtiği hadisler için de “hasen” (2050 hadis) terimini kullanmıştır. Bu kitaplar Kütüb-i Sitte ile Dârimî’nin es-Sünen, Mâlik’in el-Muvaŧŧa, Şâfiî’nin el-Müsned, Dârekutnî’nin es-Sünen, Beyhakī’nin Şuabü’l-îmân ve Endülüslü muhaddis Rezîn b. Muâviye es-Sarakustî’nin et-Tecrîd li’ś-śıĥâĥ ve’s-sünen adlı eserleridir. İslâm âleminde büyük şöhret kazanan ve üzerine kırktan fazla şerh yazılan Meśâbîĥu’s-sünne’de 4931 hadis vardır. Kâtib Çelebi eserin 4719 hadis ihtiva ettiğini, 1051 hadisin hem Śaĥîĥ-i Buħârî hem Śaĥîĥ-i Müslim’de, 325 hadisin yalnız Buhârî’de, 875 hadisin sadece Müslim’de bulunduğunu söylemektedir. Meśâbîĥu’s-sünne’deki hadislerin sahâbî veya nâdiren tâbiî râvisi dışında senedleri hadis ilminde ilk defa olmak üzere bu eserde terk edilmiştir.  https://dergipark.org.tr/tr/pub/auifd/issue/70120/978373 (Meṣābīḥu’s-Sunne Şerh Literatürü Yıl 2022, Cilt 63, Sayı 1, 33 – 80, 31.05.2022) 
     2. 741 – Hatîb et-Tebrîzî – Mişkâtu’l-Mesâbîh 
        Hatîb et-Tebrîzî (ö. 741/1340) tarafından Ferrâ el-Begavî’ye ait Meśâbîĥu’s-Sünne’yi tamamlamak için yazılan eser. Hatîb et-Tebrîzî bu eserinde Begavî’nin sahih ve hasen diye ikiye ayırdığı hadisleri yeniden düzenleyip ilâvelerde bulunmuş, onun hadisleri seçme şartlarını dikkate alarak esere üçüncü bir bölüm eklemiş, müellifin kapalı bıraktığı yerleri açıklamış ve hadislerin râvilerini zikretmiştir. Tebrîzî’nin eserin her üç bölümüne ilâve ettiği hadislerin sayısı 1511’dir. 
  3. DERLEME NİTELİĞİNDEKİ HADİS ESERLERİ
     1. 488 – Ebu Abdullah el-Humeydi – el-Cem’u Beyne’s-Sahîhayn 
     2. 535 – Ebu’l-Hasan el-Endelûsî – el-Cem’u beyne Usuli’s-Sitte 
     3. 606 – İbnu’l-Esir el-Cezerî – Câmiu’l-Usul li ehadisi’r-resul 
        Kütüb-i Sitte’deki hadisleri bir araya toplayan eser. Kütüb-i Sitte’yi bir araya getirme düşüncesini ilk gerçekleştiren, Endülüslü muhaddis Rezîn b. Muâviye es-Sarakustî’dir (ö. 535/1140). İbn Mâce’nin es-Sünen’i yerine İmam Mâlik’in el-Muvatta’ını alarak Kütüb-i Sitte’deki hadisleri şerh etmeksizin bir araya getirdiği, et-Tecrîd li’s-sıhah ve’s-sünen diye de anılan eserine el-Cem beyne’l-usûli’s-sitte adını vermiştir. İbnü’l-Esîr, Rezîn’in bu eserinde birçok hadisin olması gerektiği yerde zikredilmediğini, mükerrer rivayetlerin fazlaca bulunduğunu, bazı hadislerin de eserde yer almadığını tespit etmiş, bu eksikleri tamamlayıp ayrıca hadislerdeki garîb kelimeleri de açıklamak suretiyle onu kitap adlarına göre alfabetik olarak yeniden tertip etmiştir. Buna göre “îmân ve İslâm”, “i‘tisâm”, “îlâ”, “âniye”, “ihyâü’l-mevât”, “emel ve ecel” gibi muhteva itibariyle birbirinden farklı konuları hemze ile başladığı için elif harfinde toplamıştır. 
     4. 650 – es-Sagani – el-Cem’u Beyne’s-Sahîhayn 
     5. 975 – Ali el-Müttakî ve Kenzu’l-Ummâl fî süneni’l-aķvâl ve’l-efâl 
        Süyûtî’ye ait üç eserdeki rivayetleri fıkıh konularına göre alfabetik olarak düzenlediği hadis kitab. Süyûtî’nin Cemu’l-cevâmi’ı ile aynı müellifin yaklaşık 10.000 hadis ihtiva eden el-Câmi’u’s-śaġīr’i ve 5000 kadar hadisin yer aldığı onun zeyli durumundaki Ziyâdetü’l-Câmi adlı kitapları esas alınarak hazırlanmıştır. İstişhâd için işaret edilenler dışında eserde Haydarâbâd baskısına göre 46.180, Beyrut neşrine göre 46.624 hadis bulunmaktadır. Süyûtî, Cemu’l-cevâmi’de zikrettiği hadisleri “Kısmü’l-akvâl” ve “Kısmü’l-ef‘âl” başlıkları altında toplamış, “Kısmü’l-akvâl”deki hadisleri ilk kelimelerine, “Kısmü’l-ef‘âl”dekileri aşere-i mübeşşereye öncelik vermek suretiyle sahâbî râvilerinin adlarına göre alfabetik sıra ile tertip etmiş, ancak tamamlayamayacağı düşüncesiyle çalışmasını yarıda bırakıp el-Câmiu’s-śaġīr’i ve Ziyâdetü’l-Câmii yazmış, her iki eserin hadislerini alfabetik sıraya göre düzenlemiştir. Süyûtî’nin bu eserlerinden ilkinin tamamlanmamış olmasını ve tertibi itibariyle kullanım güçlüğü arz etmesini göz önüne alan, diğer ikisinden de faydalanmanın kolay olmadığını düşünen Müttakī el-Hindî eserler üzerinde beş kademeli bir çalışma yapmıştır. 
     6. Mansur Ali Nâsıf – et-Tâcu’l-Câmi (Üniversite Camimizde var.) 
        Ezher Üniversitesi âlimlerinden Mansur Ali Nâsıf tarafından 6 yılda (1341-1247/1922-1928) meydana getirilen et-Tacu’l-câmı, fıkıh bablarına göre Buhârî, Müslim, Ebu Davud, Tirmizî ve Nesâî’nin kitaplarından seçilmiş hadisleri ihtiva etmektedir. Müellif, bu beş kitapta hadis bulamadığı konulara dair rivayetleri Şafiî’nin ve Ahmed b. Hanbel’ in Müsned’lerinden, İmam Mâlik’in Muvatta’ından, îbn Mâce’nin Sünen ‘inden ve Hâkim’in Müstedrek’inden tamamlamıştır. Bu durumu da yerinde açıklamıştır. 
  4. ZEVAİD EDEBİYATI
     1. 807 – el-Heysemî – Mecmeu’z-Zevâid 
        Zevâid çalışmalarıyla tanınan Heysemî Ahmed b. Hanbel, Bezzâr ve Ebû Ya‘lâ el-Mevsılî’nin müsnedleriyle Taberânî’nin üç mu‘ceminin Kütüb-i Sitte’ye zevâidlerini Ġāyetü’l-maķśad fî zevâidi’l-Müsned, Keşfü’l-estâr an zevâidi’l-Bezzâr, el-Maķśadü’l-alî fî zevâidi Müsnedi Ebî Yalâ el-Mevśılî, el-Bedrü’l-münîr fî zevâidi’l-Mucemi’l-kebîr ve Mecmau’l-baĥreyn fî zevâidi’l-mucemeyn adındaki eserlerinde toplamıştı. Daha sonra hocası Zeynüddin el-Irâkī’nin tavsiyesi üzerine bunlardaki hadisleri senedlerinden sahâbîler dışındaki râvileri çıkararak bir araya getirmiş ve çalışmasına Mecmau’z-zevâid ve menbau’l-fevâid adını vermiştir. Eser kırk dört kitab, 3642 bab ve 18.776 hadis ihtiva etmektedir. (Her hadisten sonra senedde sika olmayan ravi varsa onu belirtir.) 
     2. 840 – el-Bûsirî – Misbâhu’z-Zücâce fi Zevâidi İbn Mace (Kütübü hamsede bulunmayan rivayetleri muhtevidir)  
     3. 852 – İbn Hacer – el-Metâlibu’l-Aliye 
        Ebû Dâvûd et-Tayâlisî, Abdullah b. Zübeyr el-Humeydî, Müsedded b. Müserhed, Ebû Bekir b. Ebû Şeybe, İbn Ebû Ömer, Ahmed b. Menî’, Abd b. Humeyd, Haris b. Ebû Üsâme, İshak b. Râhûye ve Ebû Ya’lâ el-Mevsılî’nin el-Müsned’lerinde bulunduğu halde, Kütüb-i Sitte ile Ah­med b. Hanbel’in el-Müsned’inde yer al­mayan 4.702 hadisin konularına göre düzenlendiği bir eserdir. (Dipnotlarda hadisin sıhhati hakkında bilgi verilir.) 
  5. BELİRLİ KONULARA AİT HADİS EDEBİYATI 
     1. Akide konulu hadis kitapları 
     • 228 – Nuaym b. Hammad – Kitâbu’l-Fiten ve’l-Melâhim 
     • 235 – İbn Ebî Şeybe – Kitâbu’l-İman 
     • 241 – Ahmed b. Hanbel – Kitâbu’l-İman, Kitâbu’s-Sünne
     • 253 – Ebû Âsım Hubeyş – Kitâbu’l-İstikâmeti fi’r-reddi alâ ehli-l bid’a
     • 256 – Buhârî – Halku Efâli’l-İbâd 
     • 281 – İbn Ebi’d-Dünya – Men Âşe Ba’de’l-Mevt 
     • 287 – Ebu Bekir eş-Şeybâni – Kitâbu’s-Sünne fi Ahâdîsi’s-Sıfat 
     • 287 – İbn Ebî Âsım – Kitâbu’s-Sünne (108 bâb 1559 rivâyet)
     • 310 – Taberî – Sarîhu’s-Sünne 
     • 311 – İbn Huzeyme – Kitâbu’t-Tevhîd
     • 458 – Beyhakî – Şu’abu’l-İman 
       (Ebû Bekir el-Beyhakî tarafından kaleme alınmış, imanın temel ve tâli konularını ayrıntılı şekilde ele alan kapsamlı bir hadis ve ilmihal eseridir. Müellif, kitabın mukaddimesinde adı geçen hadisten hareketle imanı yetmiş yedi şubeye ayırarak bu doğrultuda eseri bölümlere ayırmış ve her bir bölümde hem akaide hem de amele dair konuları işlemiştir. Kitap, Ebû Abdullah el-Halîmî’nin el-Minhâc fî şuʿabi’l-îmân adlı eserinden faydalanarak kaleme alınmış, ancak Beyhakî rivayetlerin senedlerini bizzat eklemiş ve sahihliğe büyük önem vermiştir. Eser, imanın mahiyeti, artıp eksilmesi, mukallit imanı gibi meselelerle başlayarak, altı iman esasını ayrıntılı biçimde işler; ardından Allah sevgisi, tevekkül, Hz. Peygamber sevgisi, ilim tahsili, Kur’an’la ilişki gibi konularla devam eder.
       Dokuz ciltlik hacimli eserde ibadetler, ahlâkî davranışlar ve sosyal ilişkiler de geniş şekilde yer bulur. Tahâret, namaz, oruç, hac gibi ibadetler ile cihad, ahlâkî sorumluluklar, kul hakkı, sosyal nezaket kuralları, sabır, sadakat, komşuluk ve misafirperverlik gibi başlıklar imanla bağlantılı şekilde işlenmiştir. Müellifin hadisleri senedleriyle birlikte sunması, eseri hem hadis hem de ilmihal yönüyle zenginleştirmiştir. 11.269 rivayet içeren Şu’abu’l-İmân, birçok önemli hadis kaynağına dayanak olmuş, zamanla çeşitli muhtasarları yapılmış ve İslami ilimler içinde kıymetli bir kaynak olarak yerini almıştır. Geniş içeriğiyle sadece bir hadis derlemesi değil, aynı zamanda iman esaslarını amellerle ilişkilendirerek Müslüman bireyin hayatına rehberlik eden bir eser hüviyetindedir.)
     1. Ahkâm hadislerini ihtiva eden eserler 
     • 307 – Abdullah b. Ali en-Neysâbûrî – el-Müntekâ 
     • 321 – et-Tahâvî – Şerhu Me’âni’l-Âsar (Bedrüddîn el-Ayni’ye göre el-İmâm et-Tahâvî’nin Me’âni’l-Âsâr’ı, Ebû Dâvud, en-Nesâî ve İbn Mâce’nin Sünenleri ile et-Tirmizî’nin Câmi’inden daha üstün ve keza et-Tahâvî, Buhârî ve Müslim’den daha âlimdir. Bu sebeple Me’âni’l-Âsâr’ın Sahîhayn üzerine çeşitli üstünlükleri vardır. Kaldı ki keza yine el-Bedr el-Ayni’ye göre Şerhu Me’âni’l-Âsâr’daki hadislerin nerdeyse çoğu sahihtir. Zayıf olanlar şâhid veya mutâbî’ rivayetlerdir ve bunların sayısı çok çok azdır. (yani asıl olanlar değil)
     • 581 – Abdülhak el-İşbilî – el-Ahkâmu’l-Kübra ve’s-Suğrâ 
     • 600 – Abdülgani el- Makdisî – Umdetu’l-Ahkam an Seyyidi’l-Enâm 
     • 628 – İbnu’l-Kattân – Beyânu’l-Vehm ve’l-İhâm el-Vâkıayni fi Kitâbi’l-Ahkâm 
     • 632 – Ebu’l-İzz el-Mevsilî – Delâilü’l-Ahkâm min Ahâdîsi’r-Rasûl 
     • 652 – İbn Teymiyye – el-Müntekâ min Ahâdîsi’l-Ahkam 
     • 660 – İzzeddin b. Abdüsselam – el-İmam fi Beyani Edilleti’l-Ahkâm 
     • 702 – İbn Dakik el-İyd – el-İmâm fi Ahâdîsi’l-Ahkam 
     • 744 – İbn Kudâme el-Makdisî – Kitabu’l-Muharrer fi Beyani Ahkâmi’ş-Şeriyye 
     • 852 – İbn Hacer – Bülûgu’l-merâm min edilleti’l-Ahkâm 
     • 1791 – Murteza ez-Zebîdî – ʿUḳūdü’l-cevâhiri’l-münîfe fî edilleti meẕhebi’l-İmâm Ebî Ḥanîfe (Ebû Hanîfe’nin ictihadlarının Kütüb-i Sitte’de yer alan hadislerden delillerinin fıkıh bablarına göre ele alındığı bir eserdir
     1. Tergîb ve terhîb konularını ihtiva eden eserler 
     • 197 – Abdullah b. Vehb – Kitâbu’l-Ehvâl
     • 385 – İbn Şâhîn – et-Tergîb ve’t-Terhîb
     • 656 – el-Münzirî – et-Tergîb ve’t-Terhîb
       İhlâs, ilim, namaz, alım satım, edep, zühd, cennet ve cehennem gibi konularda dinin yapılmasını ve yapılmamasını istediği şeylere dair hadislerin (el-Evâmîr ve’n-Nevâhî makalesi hatırlanmalı) genellikle Kütüb-i Sitte, İmam Mâlik’in el-Muvatta’ı, İbn Hibbân ve İbn Huzeyme’nin eś-Śaĥîĥ’leri, Ahmed b. Hanbel ve Ebû Ya‘lâ el-Mevsılî’nin el-Müsned’leri, Taberânî’nin üç Mu’cem’i ve Hâkim en-Nîsâbûrî’nin el-Müstedrek’i gibi hadis kaynaklarından seçilerek konularına göre yirmi beş bölüm halinde sıralanmasıyla meydana gelmiş olup senedlerde sahâbî dışındaki râviler zikredilmemiştir. Hadisin sonunda sıhhati ile ilgi bilgi verir. (el-Elbânî’nin Silsile’leri de bu beyanda dikkat çekicidir.) 
     • 676 – en-Nevevî – el-Ezkâr ve Riyâzu’s-Sâlihîn 
     1. Zühd Konusundaki Hadisleri İhtiva Eden Kitaplar 
     • 121 – Esed b. Musa – Kitâbu’z-Zühd 
     • Muafa b. İmran
     • 181 – Abdullah b. el-Mübarek – Kitâbu’z-Zühd 
     • 197 – Veki’ b. Cerrâh – Kitâbu’z-Zühd 
     • 241 – Ahmed b. Hanbel – Kitâbu’z-Zühd 
     • 243 – Ebu’s-Seri Hennâd et-Temimi – Kitâbu’z-Zühd 
     • 281 – İbn Ebi’d-Dünya – el-Evliyâ 
     • 287 – Ebu Bekir Ahmed b. Amr en-Nebil – Kitabun fihi zikruddünya ve’z-Zühd fiha ves samt ve hıfzul lisan ve’l-Uzle 
     • 340 – İbnu’l-Arabî – ez-Zühd ve Sıfatu’z-Zahidin 
     • 388 – el-Hattabi – Kitabu’l-İtisâm bi’l-Uzle 
     • 458 – Beyhaki – Kitabu’z-Zuhdi’l-Kebir 
     • 597 – İbnu’l-Cevzî – Kitabu’l-Hadaig fi ilmil hadis vez zühdiyyat 
     • 728 – İbn Teymiyye – ez-Zühd ve’l-Vera ve’l-İbâde 
     1. Ahlak Konulu Hadis Kitapları 
     • 256 – Buhari – Edebu’l-Müfred 
     • 281 – İbn Ebi’d-Dünya – Mekârimu’l-Ahlak – Husnü’z-Zanni billahi 
     • 327 – el-Harâitî – Kitâbu Mekârimi’l-Ahlâk ve Meâlihâ ve Mahmûdu Tarâikihâ 
     • 360 –Taberânî – Mekârimu’l-Ahlâk 
     • 360 – el-Âcurrî – Ahlâku’l-Ulemâ 
     • 369 – Ebu’ş-Şeyh – Kitâbu Ahlâki’n-Nebî – et-Tevbîh ve’t-Tenbîh 
     • 375 – Ebu’l-Leys es-Semerkandî – Tenbîhu’l-Gâfilîn 
     • 412 – Abdurrahman es-Sülemî – Âdâbu’s-Sahâbe 
     • 463 – İbn Abdülber – Edebu’l-mecâlis 
     • 597 – Ebu’l-Ferece el- Cevzî – Zemmu’l-Hevâ 
     • 676 – en-Nevevî – Riyazu’s-salihin min Kelami Seyyidi’l-mürselin 
     1. Fedâil Kitapları 
     • 241 – Ahmed b. Hanbel – Fedâilü’s-Sahâbe 
     • 287 – Ebubekir eş-Şeybâni – Fedâilü’s-Sahâbe 
     • 294 – Ebu Abdullah er-Razi – Fedâilü’l-Kur’ân 
     • 303 – Nesâî – Amelü’l-Yevm ve’l-Leyle – Kitâbu’l-Cuma – Fedâilü’s-Sahâbe 
     • 430 – Ebu Nuaym el-İsfehânî – Kitâbu Fedâili’s-Sahâbe 
     • 433 – ed-Dîneverî – İbnu’s-Sünnî’nin Amelu’l-yevm ve’l-Leyle’sini rivayet etti 
     • 458 – Beyhakî – Fedâilu’l-Evkât 
     • 643 – Ziyauddin el-Makdisî – Fedâilu’l-Âmâl 
     • 694 – Muhibbuddin el-Mekkî – Riyâdu’n-Nâdire fî fedâili’l-Aşere 
     • 909 – Cemâluddin el-Hâdî – Hidâyetu’l-İnsân ile’l-İstiğnâ bi’l-Kur’ân 
     1. Siyer ve Megazi Kitapları 
     • 124 – İbn Şihab ez- Zühri – el-megazi en-Nebeviyye 
     • 153 – İbn İshâk – Sîre 
     • 209 – el-Vâkıdî – Kitâbu’l-Megâzî 
     • Urve b. ez-Zübeyr – Megazi 
     • 213 – İbn Hişâm – es-Siretu’n-Nebeviyye 
     • 597 – İbnul Cevzi – Siretu’l-Ömerayn 
     • 687 – İbnu’n-Nefis el-Kuraşî – er-risale el-Kâmile fi’s-Sireti’n-Nebeviyye 
     • 694 – Ebu’l-Abbas et-taberî – es-Sumtu’s-Semîn fi menakıbı ümmehatu’l-müminin 
     • 734 – İbnu Seyyidi’n-nas – Sire 
     • 774 – İbn kesir – es-Siretu’n-nebeviyye 
     • 923 – Kastallânî – el-Mevâhibu’l-Ledüniyye bi’l-Minahi’l-Muhammediyye 
     • 942 – Muhammed b. Yusuf ed-dımeşkî – subulu’l-Hudâ ve’r-Reşâd fi sireti hayri’l-ibâdve zikr fedâilihî… 
     1. Şemail Kitapları 
     • 279 –Tirmizi – eş-Şemâil 
     • 544 – Kadı İyaz – eş-Şifâ bi Tarifi Hukuki’l-Mustafa 
     • 774 – İbn Kesir – Şemâilu’r-Rasûl 
     1. Hasais Kitapları 
     • 303 –Nesai – Hasâisi Ali b. Ebi Talip 
     • 911 – es-Suyûtî – Kifâyetu’l-Lebîb fi Hasâisi’l-Habîb  
     1. Delâil Kitapları 
     • 415 – Kadı Abdülcebbar – Tesbitu Delaili’n-Nübüvve 
     • 430 – Ebu Nuaym el-İsfehânî – Delâilu’n-Nübüvve 
     • 450 – el-Maverdi – A’lamu’n-Nübüvve 
     • 458 – Ebubekir el-Beyhakî – Delâilu’n-Nübüvve 
     • 597 – İbnu’l-Cevzî – Kitâbu’l-Vefâ fi fedâili’l-Mustafâ 
• Tek Bir Konuda Yazılmış Kitaplar 
• 181 – Abdullah b. el-Mübarek – Kitâbu’l-Cihad 
• 182 – Ebu Yusuf – Kitâbu’l-Haraç 
• 224 – Ebu Ubeyd el-Kasım b. Sellam – Kitâbu’l-Emvâl – Kitâbu’l-Mevâiz 
• 241 – Ahmed b. Hanbel – Kitâbu’s-Salat – Kitâbu’l-Eşribe – Ahkâmu’n-Nisâ 
• 256 – Buhari – Kitâbu’l-Kıraat Halfe’l-İmam – Ref’ul yedeyn fi’s-Salat 
• 281 – İbn Ebi’d-Dünyâ – Kitâbu’l-İhlas – Kitâbu’t-Tevekkül 
• Cüzler 
• 198 – Süfyan b. Uyeyne 
• 323 – Ebu’l-hasan el-hımyeri 
• 335 – İbnu’l-Kas  
• 498 – İbn Merdûye – Cüz fihi Ahadisi Ebi Muhammed Hayyan 
• Kudsi Hadisleri İhtiva Eden Eserler 
• Gazali – Kırk Kudsi hadis 
• 638 – Muhyiddin ibn Arabi – Mişkâtu’l-Envâr fima ruviye anillahi subhaneh ve teala minel ahbar 
• 1605 – el-Ahadisu’l-Kudsiyyel Erbainiyye  ve’l-kelimati’l-İnsiyye 
• 1622 – el-Münavi – el-İthafu’s-Seniyye bi’l Ehadisi’l-Kudsiyye 
• 1777 – Muhammed Mekki et-trabzoni – el-İthafu’s-Seniyye fil ehadisil kudsiye 
• 1886 – Abdülmecid ez-Zeynebi – Tuhfetu’l-mardiyye 
• İhtilaf Halindeki hadisleri konu Edinen Kitaplar 
• 204 – Şafii – İhtilâfu’l-hadis 
• 276 – İbn Kuteybe – Tevilu Muhtelifi’l-hadis 
• 294 – Ebu Abdullah Muhammed el-mervezi – İhtilâfu’l-Ulemâ 
• 310 – İbn Cerir et-Taberi – Muhtasaru Ulemail Emsar 
• 321 – Ebu Cafer et-tahavi – Müşkilu’l-Asar 
• 597 – İbnu’l-cevzi – et-tahkîk fi İhtilafil hadis 
• 654 – İbnul Cevzi – İsaru’l-İnsaf fi Asari’l-Hilâf 
• 699 – Ahmed b. ferah – Muhtasaru Hilafiyyati’l-Beyhaki 
• İbn Furek – Tevilu Müskilil hadis 
• Evail Kitapları 
• 287 – Ebubekir Ahmed b. Amr eş-Şeybani – Kitâbu’l-Evâil 
• 315 – Ebu Hilal el-Askerî – Kitâbu’l-Evâil 
• 360 – et-Taberânî – Kitâbu’l-Evâil 
• 911 –es-Suyutî – el-vesâil ila marifeti’l-evâil 
• Büyüğün Küçükten, küçüğün büyükten rivayetleri 
• 312 – Ebubekir Muhammed b. Muhammed el-ezdi – Kitabu ma ravahul ekabir anil esagir minel muhaddisin minel efrad 
• 369 – Ebuş Şeyh el-İsbehani – zikru’l-Akrân ve Rivayetuhum an badihim badan 
• Müselsel Hadisleri İhtiva Eden Eserler 
• 911 – Suyuti – el-Müselseletu’l-Kübra 
• Muhammed b. Muhammed el-Mâliki – Müselselu Aşura 
• 1945 – Muhammed b. Abdülbaki el-Eyyubi – Menahilu’s-Selsele 
• 1944 – Muhammed eş-Şankitı – Müselsel bil evveliye 
• Muhammed Ali el-Veteri – et-Yuhfetu’l-medeniyye fil müselselati’l-veteriyye 
• Mürsel hadisleri ihtiva eden eserler 
• 275 – Ebu Davud – Kitabul Merasil 
• 327 – İbn Ebi Hatim er-razi – Kitabu’l-merâsil 
• Zayıf Ravilerle İlgili Kitaplar 
• 256 – Buhari – Kitabu’d-Duafâ 
• 292 – Ebu Osman el-Ezdi – ed-Duafâ ve’l-Kezzâbun ve’l-Metrukin min Ashabi’l-Hadis 
• 303 – Nesai – Kitabu’d-Duafâ ve’l-Metrukin 
• 324 – Ukayli – Kitabu’d-Duafâ el-Kebir 
• 365 – İbn Adi – el-Kamil fi’d-Duafâ 
• 385 – Darekutnî – Kitabu’d-Duafa ve’l-Metrukin 
• 430 – Ebu Nuaym el-İsfehani – Kitabu’d-Duafa 
• 748 – Zehebî – Mizanu’l-İtidal fi Nakdi’r-Ricâl – el-Mugnî fi’d-duafâ 
• 852 – İbn Hacer – Lisânu’l-Mîzân 
• 1578 – Muhammed Tahir el-fetenni – el-Kanun fi dabtil ahbaril mevdua ve’r-ricâli’d-duafâ 
• Emali Kitapları (imla meclislerinde talebin topladığı hadisleri muhtevi eserler) 
• 211 – Abdurrezzak b. Hemmam – el-Emâli fi Asari’s-Sahâbe 
• 291 – Ebul Abbas Ahmed b. Yahya – Emâlî 
• 485 – Vezir el-Hasen b. Ali – Emâlî 
• 571 – İbn Asâkîr – Fi Zemmi zil Vecheyn ve’l-Lisâneyn – Meclis fi Zemmi Kuranai’s-Su 
• 1790 – ez-Zebîdî – Emâliyyu’l-hanefiyye ile gureru’l-fevâid 
• Sened ve Metnin birlikte değerlendirildiği kitaplar (İlelu’l-Hadis eserleri bağlamında fıkhu’l-hadis tez konusu) 
• 234 – Ali b. el-Medini – Kitâbu’l-İlel 
• 241 – Ahmed b. Hanbel – Kitâbu’l-İlel 
• 279 – et-Tirmizî – Kitâbu’l-İlel 
• 327 – İbn Ebi Hatim er-Razi – İlelu’l-Hadis 
• 385 – ed-Dârekutnî – İlelu’l-Hadis 
• 597 – Ebul Ferec İbnu’l-Cevzi – el-İlelu’l-Mütenâhiye fi’l-hadisi’l-Vâhiye 
• Mübhem Şahıslar Hakkındaki Kitaplar 
• 463 – el-esmâu’l-müpheme fil enbâi’l-Muhkeme 
• 587 – İbn Beşkuvâl – Kitâbu’l-Gavâmid ve’l-mübhemât 
• 826 – Ebu Zur’â el-Irâkî – el-müstefâd min mübhemâti’l-Metn ve’l-İsnâd 
• Hadis Dışındaki İlim Dallarına Dair Kitaplar 
• 204 – Şafii – el-Ümm 
• 211 – Abdurrezzak b. Hemmam – et-Tefsir 
• 310 – Taberî – Câmiu’l-Beyân an Te’vili Âyi’l-Kur’ân – Târîhu’t-Taberî 
• 620 – el-Makdisî – Hanbelî fıkhına ait el-Mugnî 
• 676 – Nevevî – el-Mecmû Şerhu’l-Mühezzeb 
• 774 – İbn Kesîr – Tefsîr 
• 911 – es-Suyûtî – ed-Durru’l-mensûr fi Tefsiril Kitabil Aziz bi’l-Mensur 
• MUKADDİMESİ OLAN ESERLER 
• KIRK HADİS EDEBİYATI 
  • 412 – el-Herevî – Kitâbu’l-Erbain fi Şuyûhi’s-Sûfiyye 
  • 458 – el-Beyhakî – Kitâbu’l-Erba’în es-Suğrâ 
  • 571 – İbn Asâkîr – Kitâbu’l-Erba’în el-Büldâniyye an Erba’în min erbain lil erbain fil erbain 
  • 656 – el-Münzirî –  el-Erbaûn fî istisnâi’l-ma’rûf li’l-müslimin 
  • 676 – en-Nevevî – Erbaûn  
  • 728 – İbn Teymiyye – Erbaûn 
  • 981 – İmam Birgivî – el-Erbaûn 
  • 1749 – Aclûnî – İkdu’l-Cevheri’s-Semîn fi erbaine hadisen min ahâdîsi seyyidi’l-mürselîn 
  • 1931 – Ebu’l-Mehâsin en-Nebhânî – el-Erbaûn fi fedâili Seyyidi’l-mürselîn 
  • İsmail Lütfi Çakan – Eyüp Sultan Hazretlerinden Kırk Hadis
• ALFABETİK YOLLA HADİSİ BULMA (HADİS EDEBİYATI)  
  Geçmişten Günümüze Hadisleri Bir Araya Getirme Çabaları ve el-Mudevvenetü’l-Câmi’a Adlı Hadis Projesi
• 454 – Kudâî – Şihâbu’l-Ahbâr 
• 606 – İbnü’l-Esîr Mubârek b. Muhammed – Câmiu’l-Usûl li Ehâdîsi’r-Rasûl (kütüb-ü sitte) 
• 902 – Şemseddin es-Sehâvî 
• 911 – Celaluddin Abdurrahman es-Suyûtî – el-Câmiu’s-Sagîr min hadisi’l-beşiri’n-Nezîr 
  Süyûtî yetmiş bir hadis kitabını Cemu’l-Cevâmî adıyla bir araya toplamaya başlamış, fakat buna ömrü yetmemiştir. el-Câmiu’ś-śaġīr, tamamlanamayan bu büyük eserin bir çeşit muhtasarıdır. Müellifin 28 Rebîülevvel 907’de (11 Ekim 1501) bitirdiği ve el-Câmiu’ś-śaġīr min hadîsi’l-beşîri’n-nezîr adını verdiği eser alfabetik olup hadisler genellikle kelimenin ilk iki harfine göre sıralanmış ve takip edilen metodun gereği olarak senedler alınmamıştır. Eserde kavlî hadisler bulunmakla beraber fiilî hadislere de küçük bir bölüm ayrılmıştır. Hz. Peygamber’in yasakladığı şeylere ayrılan bir bölümde ise “nehâ” fiiliyle başlayan hadisler nakledilmiştir. Umumiyetle bir veya birkaç cümlelik kısa hadislerden meydana gelen eser daha çok akaid, âdâb, tıp, tergıb ve terhîb, ilim, dua ve zikir, tövbe ve istiğfar, şemâil ve fezâil konularına dairdir. Ahkâm hadisleri yok denecek kadar azdır. Hadislerin kimler tarafından rivayet edildiği ve hangi kaynaklarda yer aldığı, hadislerin sonuna konan bazı rumuzlarla belirtilmiştir. Hadislerin sıhhati hakkında bilgiler yer almakta. 
  Eserin başlıca kaynakları şunlardır: Kütüb-i Sitte, Ahmed b. Hanbel’in el-Müsned’i, oğlu Abdullah’ın el-Müsned üzerine Zevâid’i, Hâkim en-Nîsâbûrî’nin el-Müstedrek’i, Buhârî’nin el-Edebü’l-müfred ve et-Târîhu’l-kebîr’i, İbn Hibbân’ın Sahîĥ’i, Taberânî’nin üç Mucem’i, Saîd b. Mansûr’un es-Sünen’i, İbn Ebû Şeybe ve Abdürrezzâk’ın el-Musannef adlı eserleri, Ebû Ya‘lâ el-Mevsılî’nin el-Müsnedü’l-kebîr’i, Dârekutnî’nin es-Sünen’i, Deylemî’nin Müsnedü’l-firdevs’i, Ebû Nuaym’ın Hilyetü’l-evliyâ adlı eseri, Ebû Bekir el-Beyhakī’nin es-Sünenü’l-kübrâ’sı ve Şuabü’l-îmân’ı, İbn Adî’nin el-Kâmil’i, Ukaylî’nin ed-Duafâ’sı, Hatîb el-Bağdâdî’nin Târîhu Bagdâd’ı, Ahmed b. Ali el-Mevhibî’nin Kitâbü’l-İlm’i, Ebû Mûsâ el-Medînî’nin Kitâbü’z-Zeyl’i, Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzî’nin el-İlelü’l-mütenâhiye’si, Karrâb’ın Kitâbü Fazli’r-remy’i, Müstağfirî’nin Kitâbü’t-Tıbb’ı, İbn Abdülber en-Nemerî’nin Câmiu beyâni’l-ilm’i. Süyûtî kaynak verirken çok faydalandığı eserler için birer rumuz kullanmış, daha az faydalandığı eserlerin ise adını yazmıştır. (10.031 hadis yer alır) Ali b. Hüsameddin el-Müttaki el-Hindi, Suyuti’nin bu eserini yine onun el-Câmiu’l-Kebir’i ile birleştirmiş ve adına Kenzu’l-Ummâl adını vermiştir. Feyzü’l-Kadir Şerhu’l-Camii’s-Sağir’de Münavi’ye ait bir şerhtir. 
• 1605 – Ali el-Kâri – el-Esrâru’l-Merfû’a fi’l- Ahbâri’l-Mevzûâtu’l-Kübrâ – el-masnû fi Ma’rifeti’l Hadîsi’l-Mevdû’ (yaklaşık 1500 hadis yer alır) 
• 1622 – Muhammed Abdurrauf el-Münâvî – Kunûzu’l-Hakâik fi Hadîsi Hayri’l-Halâik (yaklaşık 44 hadis kaynağından derlenmiştir.) 
• 1749 – İsmail b. Muhammed el-Aclûnî 
• 1860 – Muhammed b. Dervîş el-Hût 
• 1893 – Gümüşhanevi – Ramuzu’l-Ehâdîs 
• 1939 – Wensinck – el-Mu’cemu’l-müfehres li elfâzi’l-Hadîsi’n-Nebevî (Concordance-heyetle) 
• Ebu Hâcir Muhammed zağlûl – Etrafu’l-Hadisi’n-Nebevî 
• KONUSUNDAN HAREKETLE HADİSİ BULMA
  1. HALK DİLİNDE HADİS DİYE DOLAŞAN SÖZLERLE İLGİLİ EDEBİYAT (Genellikle hadisin ilk kelimesine göre alfabetiktirler.)
     1. 794 – Bedruddin ez-Zerkeşi – et-Tezkira fi Ahâdisi’l-Müştehira (Kendisine ait el-Leali’l-Mensura isimli eserin muhtasarı) 
     2. 852 – İbn Hacer – el-Leali’l-Müntesira fil Ehadisil muştehira minma elifehuttab’u ve leyse lehu aslun fi’ş-Şer’i 
     3. 902 – es-Sehavi – el-Mekâsıdu’l-Hasene 
        el-Maķāśıdü’l-ĥasene fî beyâni keŝîrin mine’l-eĥâdîŝi’l-müştehire ale’l-elsine. Eser bu alandaki en meşhur çalışmalardan biridir. 
     4. 911 – Suyûtî – ed-Dureru’l-Müntesira fi’l-Ehâdîsi’l-Müştehira 
     5. 1749 – el-Aclûnî – Keşfu’l-Hafâ 
        Keşfü’l-hafâ ve müzîlü’l-ilbâs. Halk arasında yaygın olan hadislerin, hadis diye bilinen hikmetli sözlerin ve mevzû hadislerin alfabetik olarak yer aldığı eserde bu hadis ve sözlerin doğruluğuyla ilgili açıklamalar da vardır. 
     6. HADİS DİYE UYDURULMUŞ SÖZLERLE İLGİLİ EDEBİYAT 
     7. 507 – İbnu’l-Kayserânî – Tezkiratu’l-Mevdûât 
     8. 543 – Cûzekânî – el-Ebâtil ve’l-Menâkîr ve’s-Sıhâh ve’l-Meâhir 
     9. 597 – İbnu’l-Cevzî – Kitâbu’l-Mevdû’ât mine’l-Ehâdîsi’l-Mevdû’ât 
     10. 622 – Ebû Hafs el-Mevsilî – el-Mugnî ani’l-Hıfzi ve’l-Kitâb bi Kavlihim lem Yesih Şeyun fî Hâze’l-Bâb 
     11. 650 – es-Sagânî – Risâle fi’l-Mevdû’ât – ed-Durru’l-Multekât fi Tebyîni’l-Galat ve Nefyi’l-Lagat 
     12. 728 – İbn Teymiyye – Risâle fi’l-Ehâdîsi’l-Mevdû’a – Risâle fi’l-Ehâdîsil-letî Yervîha’l-Kussâs 
     13. 751 – İbn Kayyım el-Cevziyye – el-Menâru’l-Münîf fi’s-Sahîh ve’d-Da’îf 
     14. 911 – es-Suyûtî – el-Leâli’l-Masnû’a 
     15. 963 – İbn Arrâk – Tenzîhu’ş-Şerîa 
         Tenzîhü’ş-şerîati’l-merfûa ani’l-aħbâri’ş-şenîati’l-mevżûa. Müellif, Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzî’nin el-Mevżûât’ı ile Süyûtî’nin el-Leâli’l-maśnûa’sını ihtisar edip onlarda bulunmayan birçok mevzû hadisi de ilâve etmek suretiyle meydana getirdiği bu eserini Kânûnî Sultan Süleyman’a takdim etmiştir. Kitapta uydurma hadisler konularına göre sıralanmış, baş tarafa da hadis uyduran râvilerin isimleri alfabetik olarak kaydedilmiştir. Eser, Abdülvehhâb Abdüllatîf ve Abdullah Muhammed es-Sıddîk’in tahkikiyle iki cilt halinde basılmıştır (Kahire 1375, 1383). 
     16. 986 – el-Fettenî – Tezkiratu’l-Mevdû’ât fi’l-Ahâdîsi’l-Merfû’ât 
     17. 1014 – Ali el-Kâri – el-Esrâru’l-Merfû’a fi’l- Ahbâri’l-Mevzûâtu’l-Kübrâ – el-masnû fi Ma’rifeti’l Hadîsi’l-Mevdû’ 
     18. 1832 – eş-Şevkânî – el-fevâidu’l-Mecmû’a fi’l-Ahâdîsi’l-Mevdû’a 
     19. 1888- el-Leknevî – el-Âsâru’l-Merfû’a fi’l-Ahbâri’l-Mevdû’a 
     20. 1887 – el-Kavukçi – el-Lu’luu’l-Marsû fi ma la asle lehû ev biaslihi Mevdû 
     21. Muhammed Nâsıruddîn el-Elbânî – Silsiletu’l-Ahâdîsi’d-Daîfe ve’l-Mevdû’a 
     22. Sadık Cihan – Uydurma Hadislerin Doğuşu ve Siyasi, Sosyo-Politik Olaylarla İlgisi
• ŞERH EDEBİYATI 
  1. MEŞHUR ŞERHLER 
     1. Müstakil Şerhler 
     • 516 – el-Begâvî – Şerhu’s-Sünne 
       Ferrâ el-Begâvî, kendisine ulaşan isnadlarla elde ettiği veya daha önceki eserlerden derlediği hadisleri kitap ve bab esasına göre tasnif ederek eserini meydana getirmiştir. “Muhyissünne” lakabıyla anılan müellif bu çalışmasıyla sünnetin ihyasına hizmet etmeyi, böylece Kitap ve Sünnet’ten uzaklaşan toplumu hatalardan kurtarmayı hedeflediğini belirtir (Şerĥu’s-sünne, neşredenlerin girişi, I, 2-4). İsnadla rivayetin terk edilmeye başlandığı bir dönemde yaşamasına rağmen Ferrâ el-Begavî hadisleri isnatlarıyla birlikte zikretmiş, eserdeki hadislerin büyük bir kısmını İmam Mâlik’in el-Muvaŧŧaı, Abdullah b. Mübârek’in Kitâbü’z-Zühd’ü, Abdürrezzâk b. Hemmâm’ın el-Muśannef’i, Ebû Dâvûd et-Tayâlisî ve Ahmed b. Hanbel’in el-Müsned’leri, Buhârî ve Müslim’in el-Câmiu’ś-śaĥîĥ’leri ile bunlar üzerine yazılmış müstahreclerden, ayrıca Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve Dârimî’nin es-Sünen’lerinden derlemiş, muhaddislerin ittifakla reddettiği hadislere yer vermemiştir. 
     • 1014 – Ali el-Kârî – Mirkâtu’l-Mefâtîh 
       Hatîb et-Tebrîzî’nin Ferrâ el-Begavî’ye ait Meśâbîĥu’s-sünne’yi tamamlamak için yazdığı Mişkâtü’l-Meśâbîĥ adlı eserine Ali el-Kārî tarafından yapılan şerhtir. 
     • 1622 – Münavi – Feyzü’l-Kadir Şerhu’l-Camii’s-Sağir:  
       Süyûtî’ye ait eserin şerhleri arasında en çok kabul görenidir. Münâvî hadisleri genişçe şerh etmiş, bazı yerlerde hadislerin râvileri hakkında bilgi vermiş, ancak çok defa hadisin sıhhatine dair görüş belirtmemiştir. 
     1. Süneni Ebi Dâvud Şerhleri (Sünen şerhleri bağlamında fıkhul hadis) 
     • 388 – el-Hattabi – Meâlimu’s-Sünen 
       Ebû Dâvûd’un es-Sünen’inin şerhi olup ilk hadis şerhi olarak bilinen eser Ġarîbü’l-ĥadîŝ’ten sonra yazılmıştır. 
     • 1911 – el-Azimâbâdî – Avnu’l-Ma’bûd Şerhu Sünen-i Ebî Dâvûd (Ehli Hadis Ekolü) 
       Gayetü’l-maksûd’u çok geniş tutan müellif eseri bitiremeyeceği endişesiyle ihtisar ederek Avnü’l-mabûd’u kaleme almıştır. Mukaddimede müellif olarak Azîmâbâdî’nin kardeşi Muhammed Eşref el-Azîmâbâdî görünmekte ve bu sebeple bazı kaynaklarda sadece onun adı veya her ikisi birlikte zikredilmekte ise de asıl yazar Muhammed Şemsülhak el-Azîmâbâdî’dir. Nitekim kitabın sonundaki ifadeler ve yazılan takrizler bunu açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca ilk cildi kitabın hazırlanmasında yardımlarını gördüğü kardeşi Muhammed Eşref’in adıyla neşretmeyi arzu ettiği için eseri ona nisbet ettiğini bizzat Şemsülhakk’ın beyanına dayanarak Abdülhay el-Hasenî zikretmektedir. Ebû Dâvûd’un en meşhur şerhi olan bu eser dört büyük cilt halinde yayımlanmıştır (Delhi 1918-1923). Daha sonra yine Delhi’de çeşitli baskıları yapılan Avnü’l-mabûd, son olarak Abdurrahman Muhammed Osman’ın tahkikiyle on dört cilt olarak neşredilmiştir (Medine 1388/1968). 
     • 1927 – es-Sehârenfûrî – Bezlu’l-Mechûd fil Halli Ebî Dâvûd 
       Ebû Dâvûd’un es-Sünen’inin şerhi olup müellifin ömrünün sonlarına doğru bütün birikimini ortaya koyduğu eseridir ve yaklaşık on yılda tamamlanmıştır. Önce büyük boy beş cilt, ardından Muhammed Zekeriyyâ Kandehlevî’nin (Talebesi – Muvatta Şerhi var.Evcez’ul Mesâlik fi Şerh-il Muvatta İmam Malik – Altı cilt) ta‘likleriyle birlikte yirmi cilt halinde basılmıştır. 
         
     1. Müslim Şerhleri 
     • 536 – Mâzerî – el-Mu’lim bi-fevâidi Müslim.  
       Bilindiği kadarıyla Sahîh-i Müslim’in ilk şerhidir. Hadisler baştan sona kadar şerh edilmeyip gerekli görülen yerlerde açıklamalar yapılmıştır. Şerhte daha çok hadislerdeki ince manaların yakalanmasına ve elde edilebilecek hükümlerin ortaya çıkarılmasına gayret edilmiştir. Kadî İyâz el-Mu’lim’de gördüğü birtakım noksanları tamamlamak maksadıyla İkmâlü’l-Mu’lim bi-fevâidi Müslim adıyla bir şerh yazmıştır. el-Mu’lim bizzat Mâzerî tarafından yazılmayıp talebelerinin ders sırasında tuttuğu notların birleştirilmesiyle meydana geldiği için bazı yanlışlar ihtiva ettiğini, ayrıca eserde Müslim’in tertip tarzına uymayan bazı tasnif hataları bulunduğunu söyleyen Kadî İyâz, gerekli gördüğü yerlerde kendi şerhini bir zeyil mahiyetinde yazmıştır. 
     • 676 – en-Nevevî – el-Minhâc 
       el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. Haccâc. Nevevî’nin (ö. 676/1277) bu eseri Sahîh-i Müslim şerhlerinin en önemlilerinden biridir. Müellif bu şerhi ne pek kısa ne de gereğinden fazla uzun tutmamaya özellikle dikkat ettiğini söylemektedir. Eserin uzun mukaddimesinde Sahîh-i Müslim’in çeşitli rivayetleri hakkında bilgi verdikten sonra daha çok İbnü’s-Salâh’ın görüşlerine dayanarak Sahîh-i Buhârî’nin Sahîh-i Müslim’e tercih sebepleriyle her birinin üstün yanlarını, Sahîh-i Müslim’in şartlarını ve muhtelif özelliklerini anlatmakta, genel olarak hadislerin sıhhat dereceleri, bazı hadis meseleleri ve ıstılahları ile bunların değerleri ve bağlayıcılık durumlarını incelemekte, son olarak da Sahîhayn’daki muhtelif râvi isimlerinin okunuşu hakkında genel bilgi vermektedir. Hadisleri şerh ederken Mâzerî’nin el-Mulim’i ile Kadî İyâz’ın İkmâlü’l-Mulim’inden çokça faydalandığı anlaşılmaktadır. Nevevî, hadislerin senedlerindeki nâdir isimlerin okunuşunu titiz bir şekilde tarif etmekte, metinleri ilk geçtiği yerde etraflıca açıklamaktadır. Ele aldığı hadisin muhtevasında bulunan, ileride bir başka hadis dolayısıyla geçecek bahisleri sonraya bırakmakta, daha önce şerh edilmiş konuların geçtiği yerleri belirtmekte, sonunda da hadisin ihtiva ettiği hükümleri açıklamaktadır. Sahîh-i Müslim’deki her bir hadisin tamamını değil şerh edilmesini gerekli gördüğü kısmını ele alırken metindeki garîb kelimelerin okunuşunu da vermektedir. 
         
     • 911 – Suyuti ed-Dîbâc alâ Sahîhi Müslim b. Haccâc.  
       Süyûtî bu küçük hacimli eserinin mukaddimesinde kısaca Müslim’in şartları ile eserinde kullandığı terimler hakkında bilgi vermekte, künyesiyle bahsedilen şahısların adlarını alfabetik olarak sıralamakta, şerh kısmında da az kullanılan bazı isim, lakap ve kelimelerin okunuşunu belirtmekte, ayrıca rivayet farklarına işaret etmektedir. Eser Ali b. Süleyman ed-Dimnâtî’nin (ö. 1306/1888) Veşyü’d-Dîbâc alâ Sahîhi Müslim b. Haccâc adlı eseriyle birlikte yayımlanmıştır (Kahire 1299). 
     1. Buhari Şerhleri 
     • 388 – el-Hattâbî – Alâmu’l Hadis 
     • 499 – İbn Battâl – Şerhu Sahih’il-Buhari 
     • 786 – el-Kirmânî – el-Kevâkibu’d-Derârî 
     • 804 – İbn Mulakki – et-Tavzîh li Şerhi’l-Cami’i’s-Sahîh 
     • 852 – İbn Hacer – Fethu’l-Bârî 
       İbn Hacer el-Askalânî’nin bu eseri, Sahîh-i Buhârî şerhlerinin en mükemmeli olarak kabul edilmektedir. İbn Hacer Sahîh-i Buhârî üzerindeki çalışmalarına, önce bu eserdeki muallâk hadisleri konu alan beş ciltlik Taglîku’t-talîķ’i ile başlamış ve onu 1401’de tamamlamıştır. Daha sonra büyük şerhinin mukaddimesi olan müstakil bir cilt halindeki Hedyü’s-sârî’yi kaleme almış ve bunu da 1410’da bitirmiştir. Sahîh-i Buhârî hakkında bilinmesi zaruri bilgileri ihtiva eden Hedyü’s-sârî, daha ziyade el-Câmiu’ś-śaĥîĥ’te hadislerin neden bölünerek (taktî‘), ihtisar edilerek ve muhtelif bahislerde tekrarlanarak verildiği, tercemelerdeki hadislerin neden senedsiz zikredildiği (ta‘lik), eserdeki nâdir (garîb) kelimelerle yazılışı aynı okunuşu farklı isim, künye, lakap ve nisbelerin hangileri olduğu, ayırıcı bir vasıf söylemeden Buhârî’nin müphem bir şekilde zikrettiği isimlerle kimleri kastettiği, Dârekutnî ile diğer münekkitlerin Buhârî’yi tenkit etmek maksadıyla ileri sürdükleri bütün görüşlerin mahiyeti ve geçerliliği, tenkit edilen Buhârî râvileri için söylenenler ile bunların isabet derecesi hakkında on ayrı bölümde geniş bilgiler vermekte, eserin sonunda Sahîh-i Buhârî’nin diğer özelliklerini tanıtarak Buhârî’nin hayatını da geniş bir şekilde anlatmaktadır.  
     • 855 – el-Aynî – Umdetu’l-Kârî 
       Büyük Türk âlimi Aynî’nin bu eseri, Fethu’l-bârî ile birlikte Sahîh-i Buhârî şerhleri içinde en fazla itibar görenidir. İlk hadisin şerhinde takip ettiği, hadisi otuz değişik açıdan inceleme metodunu ikinci hadisten itibaren azaltarak terk etmiş, daha sonra rivayetleri beş altı yönden ele almakla yetinmiştir. Babların birbiriyle ve hadislerin ait oldukları babla ilgisini belirterek şerhe başlayan Aynî, genellikle “Beyânü ricâlihî” başlığı altında hadisin senedinde bulunan râvileri ilk geçtikleri yerde haklarında yeterli bilgi vererek tanıtır ve ne derece güvenilir olduklarını belirtir. “Beyânü letâifi isnâdihî” başlığı ile senedin özelliklerini söz konusu ederek isnad zincirinde kullanılan sigaları, râvilerin birbiriyle olan ilgisini, memleketlerini, hangi nesle mensup olduklarını zikreder. “Beyânü ta‘addüdi mevzı‘ihî ve men ahrecehû gayrühû” kısmında hadisin Sahîh-i Buhârî’de başka hangi bölümlerde nasıl bir isnadla tekrarlandığını ve Kütüb-i Sitte müelliflerinden kimlerin onu kitaplarına aldığını söyler. “Beyânü’l-lugat ve i‘râbihî” kısmında hadiste geçen kelimeleri birer birer ele alarak onların mânalarını ve gramer açısından durumlarını açıklar. “Beyânü istinbâti’l-ahkâm” başlığı altında ise hadisten elde edilen fıkhî neticeleri sayar. Önemli gördüğü bazı bahislerin sonunda ve daha çok “el-Es’ile ve’l-ecvibe” başlığı altında hadisin ihtiva ettiği diğer önemli konuları ele alır. Eserini böyle düzenlemekle Aynî okuyucularının karşılaşabileceği çeşitli problemleri halletmiş, râvilerin hal tercümesi, metinde geçen kelimelerin izahı ve edebî incelikleri gibi hususlarda doyurucu bilgiler vermiştir. İbn Hacer el-Askalânî’ye, hadislerdeki edebî incelikleri ve benzeri hususları ele alması sebebiyle Umdetü’l-karî’yi kendi eserine tercih edenler bulunduğu söylenmiş, o da Aynî’nin bu hususları Hanefî âlimi Rükneddin Ahmed b. Muhammed b. Abdülmü’min el-Kırîmî’nin tamamlanmamış Sahîh-i Buhârî şerhinden iktibas ettiğini, kendisi ise eksik olması sebebiyle bu eseri kaynakları arasına almadığını söylemiştir. Aynî’nin en çok faydalandığı eserlerin başında Fethu’l-bârî gelmektedir. Şerhini yazmaya ara verdiği zamanlarda bile İbn Hacer’in çalışmalarını -onun yakın talebesi Burhâneddin b. Hızır’ın yardımıyla- devamlı surette takip etmiş ve bazen bu eserin uzun bir bölümünü isim vermeden iktibas etmekte mahzur görmemiştir. Bunun yanında Şâfiî olan İbn Hacer’in Hanefî mezhebinin görüşlerine ters düşen fikirlerini isim vermeksizin, “kale ba‘zuhum” diyerek ağır bir dille tenkit etmekten de geri durmamıştır. İbn Hacer, eserinin hükümdarlar tarafından takdir edilmesinin Aynî’yi kıskandırdığını söyleyerek onun tenkitlerinin bir kısmını İntikadü’l-itirâz adlı risâlesinde cevaplandırmaya çalışmışsa da eserini tamamlamaya ömrü yetmemiştir.  
     • 861 – İbnu’Hümam –  Hidâye şerhi Fethu’l-Kadîr 
     • 923 – el-Kastallânî – İrşâdu’s-Sârî 
       Kastallânî’nin ölümünden yedi yıl önce tamamladığı bu eser, daha önceki şerhlerin aksine her kelimeyi tekrardan kaçınmadan kısa ve özlü bir şekilde açıklaması sebebiyle her seviyedeki okuyucunun kolayca faydalanabileceği mahiyette olup Fethu’l-bârî ve Umdetü’l-karî’den sonra üçüncü sırada anıla gelmiştir. Şâfiî mezhebine mensup bir âlim olan Kastallânî eserini yazarken en çok Fethu’l-Bârî’den faydalanmış, hatta bir bakıma onu özetlemiştir. İrşâdü’s-sârî’nin kırk beş sayfalık mukaddimesi, hadisle meşgul olanların faziletine, hadisleri ilk tedvin edenlere, önemli hadis ıstılahlarına, Buhârî ve el-Câmiu’ś-śaĥîĥ’ine dair değerli bilgiler ihtiva etmektedir. Bu mukaddime Abdülhâdî el-Ebyârî (ö. 1305/1888) tarafından Neylü’l-emânî fî tavzîhi mukaddimeti’l-Kastallânî adıyla şerh edilmiştir (Kahire 1325-1326). 
     • 1933 – el-Keşmîrî Muhammed Enver Şah – Feyzu’l-Bari ala Sahih’il-Buhari 
     1. Tirmizî Şerhleri 
        • 543 – Ebû Bekir İbnü’l-Arabî Ârizatü’l-ahvezî fî şerhi’t-Tirmizî. 
          
          Bu eser el-Câmiu’ś-śaĥîĥ’in tamamını kapsayan ilk şerhtir. Bununla beraber her hadisin, hatta her babın şerhini ihtiva etmemektedir. Bu şekliyle eser şerhten çok ta‘lik mahiyetindedir. İbnü’l-Arabî bazı garîb kelimeleri açıklamak, fıkhî hükümleri belirtmek ve birbirine zıt görünen bazı hadislerde zıtlık bulunmadığını göstermekle yetinmiştir. Şerh metodu Hattâbî’nin şerhlerini andıran İbnü’l-Arabî tercihlerinde mensup olduğu Mâlikî mezhebinin görüşlerini esas almış, zaman zaman diğer mezheplerin görüşlerini de tartışma konusu yapmıştır. Şerhler “fer‘”, “tahkik”, “tekmile”, “terkib”, “nükte” ve “tefrî‘” gibi daha sonraki şerhlerde pek rastlanmayan başlıklar altında yapılmış ve şerh edilecek hadis metni “kavlühû” kelimesiyle zikredilmiştir. Eser ilk defa Tirmizî şerhlerinden üçüyle birlikte Hindistan’da Mecmûa-i Şürûh-i Erbai Tirmizî adıyla basılmıştır (Kanpûr 1299). Daha sonra müstakil olarak Tirmizî’nin metniyle birlikte on üç cilt halinde Kahire’de neşredilmiştir (1350-1352). 
        • 734 – İbn Seyyidünnâs el-Ya‘merî – en-Nefhu’ş-şezî Şerhu Süneni’t-Tirmizî
           
        • Zeynüddin el-Irâkī, Şerhu Süneni’t-Tirmizî
           
        • 911 – Suyûtî, Kûtu’l-Muğtezi ala Câmii’t-Tirmizî
           
        • 1933 – Muhammed Enver Şah el-Keşmîrî’nin (ö. 1933), el-Urfu’ş-Şezî ala Câmii’t-Tirmizî
           
        • 1935 – el-Mubârekpûrî – Tuhfetu’l-Ahvazî (Ehli Hadis Ekolü) 
          
          Hindistanlı hadis âlimi Mubârekpûrî (ö. 1934) tarafından kaleme alınmıştır. Eserde Tirmizî’nin râvileri hakkında bilgi verilmiş, hadislerin geçtiği diğer önemli kaynaklar belirtilmiş, sened ve metinler hakkında açıklama yapılmıştır. Muhaddis fakihlerle selefin görüşlerine de yer verilen şerhte Tirmizî’nin “hasen”, “sahih” gibi değerlendirmeleri diğer muhaddislerin görüşleriyle desteklenmiştir. Tirmizî tarafından genel mahiyette zikredilen görüş ve ihtilâfların kimlere ait olduğu, delilleri ve bunlardan tercih edilenler gösterilmiştir. Şerh edilecek ifadeler “kavlühû” başlığı altında verilmiştir. Şerhin iki ciltlik mukaddimesinde (Oku) hadis ilmi, muhaddislerin değeri, tedvîn, hadisle amel, hadis ilminin Hindistan’daki durumu ve önemli hadis kitapları hakkında bilgi verilmiş, daha sonra el-Câmiu’s-sahîh muhtelif yönleriyle ele alınmıştır. Tuhfetü’l-ahvezî’nin ilk baskısı Hindistan’da dört büyük cilt halinde yapılmış (1353), bab ve hadislerin numaralandığı ikinci baskısının I. cildi Abdülvehhâb Abdüllatîf, diğer ciltleri Abdurrahman Muhammed Osman tarafından iki ciltlik mukaddimeden ayrı olarak on cilt halinde Kahire’de yayımlanmıştır (1349-1353/1930-1934). 
     2. Muvatta Şerhleri 
     • 463 – İbn Abdülber – et-Temhîd limâ fi’l-Muvaṭṭaʾ mine’l-meʿânî ve’l-esânîd. Müellifin, el-Muvaṭṭaʾın Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî rivayetinde doğrudan Hz. Peygamber’e nisbet edilen hadisleri esas alarak esere yazmış olduğu şerhtir.
     • 474 – el-Bâcî – el-Muntekâ 
       Bâcî en önemli eseri olan bu kitabını, daha önce kaleme aldığı el-İstîfâf adlı şerhten, fıkhî meseleleri azaltmak, muhaliflerin delillerine yer vermemek ve el-Muvatta’daki senedlerle yetinmek suretiyle özetleyerek meydana getirmiştir. Hadisler ve onlardan çıkarılan fıkhî hükümlerin açıklandığı eserde öncelikle İmâm Mâlik ve talebeleriyle diğer önde gelen Mâlikî âlimlerin görüşlerine yer verilmiştir. Bu görüşleri açıklayan ve yer yer kendi tercihlerini belirten Bâcî diğer mezheplerin görüşlerine de temas etmektedir. el-Münteka yedi cilt halinde Kahire’de basılmıştır (1331-1332). 
     • 911 – es-Suyuti – Tenviru’l-Havâlik 
       İmam Malik ve Muvatta’  ile Fevâidi ihtiva eden bir mukaddime ile başlamaktadır. Memzûc şerh görüntüsü veren Tenviru’l-havâlik’te daha çok, önceki Mâliki ulemânın görüşlerini zikretmek suretiyle hadisleri açıklamaktadır. Sayfa başlarında da Muvatta metni yer almaktadır. Sonunda ise, Muvatta ricali ile ilgili olarak Suyutî’nin kaleme aldığı bir eseri bulunmaktadır. 
     • 1710 – ez-Zürkâni – Şerhu’l-Muvatta 
       Ebhecü’l-mesâlik bi-şerĥi Muvaŧŧai’l-İmâm Mâlik. el-Muvaŧŧa’ın önemli şerhlerinden biri olup birçok defa basılmıştır. Müellifin belirttiğine göre eser 1109-1112 yılları arasında kaleme alınmıştır. İbn Hacer el-Askalânî’nin Buhârî şerhini örnek alan Zürkānî eserini eğitim amaçlı kullanılmak üzere orta hacimde yazmıştır. Müellifin zengin bir kaynakçaya dayandığı, V-VI. (XI-XII.) yüzyıl hadis şerhlerine ve Memlükler döneminin hadis literatürüne vâkıf olduğu görülmektedir. Temel kaynakları arasında meşhur sıhah ve sünenlerle musanneflerin yanı sıra Hattâbî’nin hadis şerhleri, İbn Abdülber en-Nemerî’nin et-’i, İbn Battâl el-Kurtubî’nin Buhârî şerhi, Bâcî’nin el-Münteķā’sı, Ebû Bekir İbnü’l-Arabî’nin el-Ķabes’i ve Âriżatü’l-aĥveźî’si, Ahmed b. Ömer el-Kurtubî’nin el-Müfhim şerĥu Śaĥîĥi Müslim’i, Nevevî’nin el-Minhâc’ı, İbn Hacer’in Fetĥu’l-bârî’si, Süyûtî’nin el-Câmiu’ś-śaġīr’i ile Sünen-i Nesâî ve el-Muvaŧŧa gibi çeşitli eserler yer alır. Bunların yanı sıra dil ve garîbü’l-hadîs kitaplarını, Ebû Bekir İbnü’l-Arabî, Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî, Beyzâvî ve Fahreddin er-Râzî’nin tefsirlerini, Kādî İyâz’ın Tertîbü’l-medârik’ini, Şehâbeddin el-Karâfî’nin el-Furûķ ve eź-Źaħîre’sini, İbn Dakīkul‘îd, Takıyyüddin es-Sübkî ve Tâceddin es-Sübkî’nin eserlerini, İbnü’l-Hâcib’in el-Muħtaśar’ını ve diğer fıkıh usulü eserlerini kullandığı görülür. Öte yandan Muhammed Zekeriyyâ Kandehlevî’nin Evcezü’l-mesâlik adlı el-Muvaŧŧâ şerhini kaleme alırken başvurduğu temel kaynaklar arasında Zürkānî’nin bu eseri de vardır. 
  • Nesâî (ö. 303)
    • Suyûtî – Zehru’r-Rubâ ale’l-Müctebâ.
  1. Mezhebî Şerhler
     1. Zafer Ahmed et-Tehânevî (ö. 1974) – İ’lâü’s-Sünen
        Hanefî mezhebinin görüşlerini destekleyen hadisleri derleyip şerh eden eser.
• HAŞİYE VE TALİKLER 
• HADİS LÜGATLERİ (GARİBU’L-HADİSLER) 
  • 538 – ez-Zemahşerî – el-Fâik fi garîbi’l-hadîs 
    Alfabetik hadis lügati el-Fâik fî ğarîbi’l-hadis, konuya ait eserlerin en meşhur ve mütedâvil olanlarındandır. Bir ve ikinci harfe göre alfabetik bir sıralama ile kelimeleri ihtiva eden el-Fâik, pratiklik açısından tam bir kolaylık sağlayabilmiş değildir. 
  • 606 – İbnu’l-Esîr – en-Nihâye fi garîbi’l-hadis 
    Kendisinden önceki dönemde meydana getirilmiş garibu’l-hadis edebiyatından istifade ederek en-Nihâye’yi hazırlamıştır. Bu sebeple de muhteva ve metod açısından garîbu’l-hadis’lerin en mükemmeli ve yararlanılması en kolay olanıdır. Müellif, kelimelerin kullanımına şahidler getirmenin yanında yer yer ahkâma işaret etmeyi de ihmal etmemiştir. en-Nihâye muhtelif yer ve zamanlarda basılmıştır. Mahmud Muhammed et-Tanâhî’nin tahkiki ile 5 cild halinde Kahire’ de 1965 yılında yapılan baskısı modern fihristler de ihtiva etmektedir. 
  • Garib ve ferd hadislerle ilgili de şu eserler vardır: 
  • 320 – Muhammed b. Ali et-Tirmizî – Nevâdiru’l-Usul fi ahadisi’r-Rasûl 
  • 852 – İbn Hacer – Garâibu’l-Ahâdîs 
• MÜTEKADDİMUNA AİT USUL ESERLERİ 
  1. HİCRÎ III. ASIRDA HADİS USÛLÜNE KAYNAKLIK EDEN ESERLER
     1. Şâfiî – er-Risâle
     2. Müslim – Mukaddime
     3. Tirmizî – el-İlelü’s-Sagîr
     4. Ebû Dâvud – Risâle ilâ Ehl-i Mekke
  1. 360 – Râmehurmuzî – el-Muhaddisu’l-Fâsıl Beyne’r-Râvî ve’l-Vâî 
     Her bilgi senetlidir. Tüm usul konuları yer almıyor. Eserde senedle ilgili hususlar, hadis öğretim metotları ve bazı teknik konular işlenmektedir. 
  2. 405 – Hâkim En-Neysâbûrî – Mâ’rifetu Ulûmi’l-Hadis 
     Konular nev kelimesiyle oluşturulmuştur. Ulûmu’l-Hadîs terimi ilk defa burada kullanıldı. 52 nevden oluşmaktadır. Hemen her meselede konunun sonuna müellifin görüşü yer almaktadır. Tarifler bütün yönleriyle ele alınmamıştır.  
  3. 463 – Hatîb el-Bağdâdî – el-Kifâye fî İlmi’r-Rivâye 
     Bab başlıkları altında senedli bilgilerle eserini oluşturmuştur. Sünnetin konumu, haberi vahidin değeri gibi konulara da yer vermiştir. 
• MÜTEAHHİRUNA AİT USUL ESERLERİ 
  1. 544 – Kadı İyaz – El-İlma’ ila Ma’rifeti Usûli’r-Rivâye ve Takyîdi’s-Semâ’ 
     Değindiği hadisler haricinde senedlere yer vermemiştir. 
  2. 643 – İbnu’s-Salâh – Ma’rifetu Envâi İlmi’l-Hadîs / Ulumu’l-Hadis / Mukaddime
     Toplam 65 nev içerisinde birçok usul konusuna değinmiştir. Tamamı senedsiz bilgilerden oluşmaktadır. Terim tarifleri ve örnekler verir. Alimlerin görüşleri zaman zaman eleştirileri yapılmıştır. Muhtemel soru ve açıklamalar yer alır. Zengin bir kaynakçası vardır. Râmehurmuzî, Hâkim ve Hatîb’in eserine atıfları vardır. Mütevazi davranıp, meselelerin sonunda Allah bilir demiştir. Üzerine birçok çalışma yapılmıştır. 
     1. Ulûmu’l-Hadise Dayalı Eserler 
     • 676 – en-Nevevî – et-Takrîb
       • 902 – Sehâvî – Fetḥu’l-ḳarîb fî şerḥi müʾellefi’n-Nevevi’t-Taḳrîb
       • Mustafa el-Hın – el-Menhelü’r-Râvî min Takrîbi’n-Nevevî (Dipnotlardaki bilgileriyle kıymetli)
     • 693 – Şihâbuddin Muhammed b. Ahmed el-Huveyyî – Kitâbu Aksa’l-Emel ve’s-Sûl fî ilmi Hadîsi’r-Resûl sallalhu aleyhi ve sellem (1610 beyitlik nazm)
     • 774 – İbn Kesîr – İhtisâru Ulûmi’l-Hadîs 
       Eserinde İbn Salah’a çokça itiraz etmiştir. Kendi görüşlerini açıkça ifade etmiştir. Ahmed Muhammed Şakir el-Bâisu’l-Hasis ismiyle bir şerh yazmıştır. 
     • 852 – İbn Hacer – Nuḫbeti’l-fiker fî muṣṭalaḥâti ehli’l-es̱er
     • 911 – Suyûtî – Tedrîbu’r-Râvî fi Şerhi Takrîbu’n-Nevevî 
  3. 1914 – El-Kâsımî – Kavâidu’t-Tahdis 
  4. 1920 – Tahir El-Cezâirî – Tevcihu’n-Nazar 
  5. Abdülmecîd Türkmânî – Hanefî Hadis Usûlüne Giriş
  6. Muhammed Tahhân – Teysîru Mustalahi’l-Hadîs
  7. Ahmet Yücel – Hadis Usulü
  8. İsmail Lütfi Çakan – Hadis Usulü
  9. Selman Başaran – M. Ali Sönmez – Hadis Usulü ve Tarihi
  10. Ali Osman Koçkuzu – Hadis İlimleri ve Hadis Tarihi
  11. Eşref Ali et-Tehânevî – Zafer Ahmed el-Osman et-Tehânevî- Kavâid fî Ulûmi’l-Hadîs
• HADİS EDEBİYATINDAN HADİS BULMAKTA FAYDALANMAK 
  1. HADİSLERİN KAYNAĞINI BULMAKLA İLGİLİ ESERLER 
     1. Etraf Kitapları 
        Sahabe ravilerine göre ya da alfabetik olarak hazırlanan eserlerdir. 
     • 742 – Yusuf b. Abdurrahmân el-Mizzî – Tuhfetu’l-Eşrâf bi Ma’rifeti’l-Etrâf 
     • 1730 – Abdülgani en-Nablûsî – Zehâiru’l-Mevârîs fi’d delâleti alâ mevâzıı’lehâdîs (Kütübü Sitte ve Muvatta) Öncelikli olarak sahabi ravileri alfabetik olarak verilir. 
     • Muhammed Said Besyûnî – Mevsuatu Etrâfi’l-Hadisi’n-nebeviyyi’ş-şerîf (Hadis, siyer ve fıkha dair 150 kitap) 
     1. Miftâhlar ve Fihristler 
     • 1897 – Muhammed eş-Şerif b. Mustafa el-Tokadi – Miftâhu’s-Sahihayn Buhari ve Müslim 
     • Muhammed Fuad Abdülbaki – Fihristi li Elfazi’s-Sahihi Müslim, Miftâhu’l-Muvatta, Miftâhu Süneni İbn Mâce. Bugün fihristi yapılmamış hadis kitabı kalmamış gibidir. 
     • A. J. Wensinck – A Handbook of Early Muhammadan Tradition  
       Eser Muhammed Fuad Abdülbaki tarafından Miftâhu Kunuzi’s-Sünne adıyla yayınlandı. Kütübü sitte, Muvatta, Müsnedi Ahmed-Tayalisi, İbn Hişam’ın Siret’i, İbn Sa’d’ın Tabakatı, Vakıdi’nin Megazi ve Zeyd b. Ali’nin müsnedindeki hadisleri muhtevidir. (konularına göre tertip) 
     • Concordance – el-Mu’cemu’l-Müfehres li elfazi’l-hadisi’n-Nebevî (hadis içinde geçen kelimelerden yararlanarak hadis bulunabilir) 
       Amsterdam Kraliyet Akademisinin himayesinde ve değişik ülkelere ait 15 kadar akademi ve enstitünün ilmi ve mali desteğiyle gerçekleştirilmiş modern bir çalışmadır. (Juynboll, Wensinck, Horovitz, Muhammed Fuad Abdülbaki…) Kütübü sitte, Muvatta (sadece merfular), Darimi’nin Sünen’i ve Ahmed’in Müsnedi olmak üzere 9 kitap. 
• BİR HADİSİN KAYNAĞINI BULMAKTA İHTİMALLER VE BAŞVURULACAK ESERLER 
• HADİS EDEBİYATINDAN ISTILAH BULMAKTA FAYDALANMAK 
  1. ARAPÇA ESERLER 
  • Muhammed Ziyaur-Rahman el-Azami – Mu’cemu Mustalahi’l-Hadis ve letâifi’l-esânîd 
  • Nureddin Itr – Mu’cemu’l-Mustalahâti’l-Hadîsiyye 
  1. TÜRKÇE ESERLER 
  • Talat Koçyiğit – Hadis Istılahları (Hadis Terimleri Sözlüğü) 
  • Abdullah Aydınlı – Hadis Istılahları Sözlüğü 
  • Mücteba Uğur – Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü 
• HADİS EDEBİYATINDAN RİCAL BULMAKTA FAYDALANMAK 
  1. RİCAL TANITIMI İLE İLGİLİ EDEBİYAT 
     1. Genel Nitelikli Tanıtım 
     • 230 – İbn Sa’d – Kitabu Tabakati’l-Kebir 
       Çoğu şifahi bilgi az da olsa yazılı kaynakla oluşturuldu. Sahabe, tabiun, kendi döneminde kadar yaşamış muhaddis, tarihçi, ensab âlimlerinden yaklaşık 4300 şahıs tanıtılıyor. En eski esmaur rical eserlerinden. 
     • 233 – Yahya b. Main – Marifetu’r-Ricâl ve Kitâbu’t-Târîh 
     • 256 – Buhari – et-Tarihu’l-Kebir 
       Tanıtılan kişilerin rivayetlerine birer örnek verilmiştir. Biyografik açıdan yetersizdir. 
     • 327 – İbn Ebi Hatim er-Râzî – Kitâbu’l-Cerh ve’t-Ta’dîl 
     • 430 – Ebu Nuaym – Hilyetu’l-Evliyâ ve Tabakâtu’l-Asfiya 
       800 kadar abid, zahid ve sufiyi tanıtmaktadır. Eserde Hz. Peygamber’e yer verilmemiş olması sebebiyle İbnul Cevzi tarafından tenkide uğramıştır. 
     • 748 – Zehebi – Siyeru Alami’n-Nübelâ – Tezkiratu’l-Huffâz 
       İlk iki cilt Hz. Peygamber ve Hulefai Raşidine dairdir. Tanıtılan şahıslar hangi kütübü sitte müellifinin ravisidir buna dair rumuzlarla işaret edilmiştir. 
     1. Özel Nitelikli Tanıtım 
     • Sahabe Tabakaları
       • 279 – Tirmizî – Tesmiyetu Ashâbi rasûlillah
       • 351 – Abdülbaki İbn Kâni’ – Mu’cemu’s-Sahâbe
       • 430 – Ebû Nuaym – Ma’rifetu’s-Sahâbe
       • 463 – İbn Abdilber – el-İstî’âb fî ma’rifeti’l-Ashâb 
         3500 – 4225 kadar sahabeyi tanıtır. 
       • 630 – İbnu’l-Esir – Üsdü’l-Gâbe fî Ma’rifeti’s-Sahâbe 
         7554 – 7702 kadar sahabeyi tanıtır. 
       • 650 – Radiyyuddin es-Sağani – Buk’atu’s-Sadyân
       • 808 – İbrahim b. Ali en-Nevevî – Esmaâu Ricâli’s-Sahâbe – el-Menâhilu’l-Azbe fi mensebete lehu suhbe
       • 852 – İbn Hacer – el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe 
         Eseri dört bölümden oluşmaktadır. Sahabiliği kendisinden veya bir başkasından gelen rivayetle sabit olanlar. Sahabe arasında zikredilen çocuklar. Cahiliye ve İslam devirlerini idrak ettikleri halde Hz. Peygamber’le bir araya gelmemiş ve Hz. peygamber’i Müslüman olarak görmemiş olanlar (muhadramlar). Kendinden önceki biyografik eserlerde yanlışlıkla sahabi olarak zikredilenler. 
       • 507 – Muhammed b. Tahir el-Makdisi – el-Cem’u Beyne Ricâli’s-Sahihayn 
       • 911 – Suyuti – İs’âfu’l-Mubatta bi ricâli’l-Muvatta (Muvatta şerhi Tenviru’l-Havâlik’in sonunda. Muvatta ricalini kısa kısa tanıtmakta.)
       • 1057 – Abdülkerim b. Veliyyiddin – Muzilul İştibah fi Esmâi’s-Sahâbe 
     • Kütübü Sitte Ricaliyle İlgili Eserleri
       • 600 – Abdülgani el-Makdisi – el-Kemâl fî Esmâi’r-Ricâl 
       • 742 – el-Mizzi – Tehzîbu’l-Kemâl fî Esmâi’r-Ricâl 
       • 748 – Zehebi – Tezhibu’t-Tehzîb – el-Kâşif fî Ma’rifeti men lehu rivayetun fi’l-kütübi’s-sitte 
       • 762 – Alaaddin Moğoltay – İkmâlu Tehzîbi’l-Kemâl 
       • 852 – İbn Hacer – Tehzîbu’t-Tehzîb (Mizzi’nin ihtisarı olmasına rağmen ona ilavelerde bulunmuştur.) (Takribu’t-Tehzib yine kendi ihtisarıdır.) 
       • 923 – Ahmed b. Abdullah el-Hazreci – Hulasatu Tezhîbi Tehzîbi’l-Kemâl 
     • Belli Vasıflara Sahip Ricalle İlgili Edebiyat
       • 256 – Buhârî – Kitabu’d-Duafa es-Sağir 
       • 261 – İclî – Târîhu’s-Sikât 
       • 303 – Nesai – Kitabu’d-Duafa ve’l-Metrûkîn 
       • 354 – İbn Hibbân el-Bustî – Kitâbu’s-Sikât (Sahabe, tabiin, tebei tabiin) (Kitâbu’d-Duafâ ve’l-Mecrûhîn’i de var.) 
       • 385 – İbn Şahin – Tarihu Esmai’s-Sikât minmen Nukile anhumu’l-İlm 
       • 748 – ez-Zehebî – Tezkiratu’l-Huffâz 
         Sahabeden başlayarak hocalarına gelene kadar toplam 1176 biyografi yer almakta. el-Mugnî fi’d-Duafâ’sı da var. Alfabetiktir. Mîzânu’l-İtidâl fi Nakdi’r-Ricâl eseri 11053 şahısla ilgili bilgi verir. Zayıf ravilerin yanı sıra güvenilir raviler hakkında da bilgiler mevcuttur. 
     • Belli Bölge Ricaliyle İlgili Eserler
       • 430 – Ebu Nuaym el-İsfehâni – Zikru Ahbari İsbehan 
       • 463 – Hatib el-Bağdadi – Târîhu Bağdad 
       • 571 – İbn Asâkîr – Târîhu Medineti Dımaşk 
  2. RİCAL TENKİDİ İLE İLGİLİ EDEBİYAT
     • 327 – İbn Ebi Hatim – Kitâbu’l-Cerh ve’t-Ta’dîl 
     • Emin Aşıkkutlu – Hadiste Rical Tenkidi
• Şİİ HADİS EDEBİYATI 
• 328 – el-Küleynî – el-Kâfî fî Usûli’d-Dîn 
• 381 – Şeyh Saduk el-Kummî – Men La Yahduruhu’l-Fakîh 
• 460 – Şeyh Tûsî – Tehzîbu’l-Ahkâm (13559 hadis) ve diğer eseri el-İstibsâr fi mahtulife minel ahbâr (5551 hadis) Bu iki eserin telifinden sonra Şiiler arasında münakaşa ve ihtilafların arttığı da belirtilmektedir. 
• HADİS FETVALARI
  1. 276 ibn Kuteybe, el. Mesail ve’l Ecvibe 
  2. 642 İbnu’s Salah, fetâvâ ve mesâil 
  3. 676 Nevevî, fetava 
  4. 728 İbn Teymiyye, el. Fetâva’l Kübra 
  5. 852 İbn Hacer, Fetâvâ 
  6. 902 Sehâvi, el. Ecvibetul merdiyye ammâ suiltu anhu minel ehadisin nebeviyye 
  7. 911 Suyuti, el Havi lil fetâvâ 
  8. 974 İbn Hacer el Heytemi, el Fetâval Hadisiyye 
  9. 1877 Abdulhay El. Leknevi, el. Ecvibetul Fazıla lil esiletil aşeratil kamile 
  10. Ebul Ala İdris b. Muhammed, Fetava 
  11. Reşid Rıza, Mecelletul Menar yazıları  
  12. Yusuf el. Karadavi, Çağdaş Meselelere Fetvalar 
  13. Mevdûdî, Meseleler ve Çözümleri 
  14. Faruk Beşer ve Halil Gönenç’in fıkıh fetvalarına dair eserlerinde de hadisle ilgili fetvalar vardır. 
  15. Yavuz Köktaş, Güncel Hadis Yorum ve Tartışmaları, Yüz Soruda Hadis Meseleleri 
  16. Ahmet Yücel, Hadis Konusunda Bilinmesi Gereken 88 Soru (Ebû Reyye’nin Muhammedi Sünnetin Aydınlatılması İstanbul 1988 baskılı tercüme eserinden sonra Türkiye’de hadisle ilgili tartışmalar başladı. 2000li yıllardan sonra da oryantalistlerin eserleriyle tartışmalara yeni sorular eklendi.) 
• Hadis Râvîsinin (Talibinin ve Hocasının) Uyması Gereken Âdâb – Hadis İlimlerine Dair
  1. 463 – Hatîb el-Bağdâdî, el-Câmi’ li Ahlâki’r-Râvî ve Âdâbi’s-Sâ’mi’  / Takyîdu’l-İlm
     1. Muhammed Enes Topgül – Muhaddislere Rehber Hatîb el-Bağdâdî ve el-Câmi’ Adlı Eseri
  2. 463 – İbn Abdilber – Câmi’u Beyâni’l-İlm ve Fadlihî
  3. 643 İbnu’s-Salâh, Ulûmu’l-Hadîs’in 27 ve 28. babları