10 Temmuz 2026 Cuma günü akşamı Ağrı İlim Çevre Spor Kulübümüzde, Dr. Öğretim Üyesi Emrullah Bolat hocamızın sunumuyla Seyyid Hasan Hulusi Efendi’nin Mecma’u’l-Âdâb isimli eserinden “Yemek Âdâbı” başlığının devamı ve ardından “Su İçmenin Âdâbı” bölümü okunup müzakere edildi.

Önceki haftalarda yemeğin helâl lokma, ölçülü yeme, besmele, şükür ve sofra terbiyesiyle ilgili yönleri ele alınmıştı. Bu hafta ise yemeğin son kısmındaki ayrıntılı sofra edepleri, yemekte dikkat edilecek incelikler, faydalı ve sünnet kabul edilen yiyecekler ile su içmenin usûlü üzerinde duruldu. Böylece yeme-içmenin yalnızca bedenî bir ihtiyaç değil; temizlik, ölçü, nezaket, sağlık, nimet bilinci ve kulluk ahlâkı ile ilgili kapsamlı bir terbiye alanı olduğu vurgulandı.

Dersin ilk bölümünde yemek sırasında ve sonrasında dikkat edilmesi gereken edepler ele alındı. Kişinin yemeği kendi önünden yemesi, başkalarının önüne uzanmaması, sofrada arkadaşlarının yüzüne ve lokmalarına bakmaması, doysa bile diğerlerini mahcup etmemek için elini hemen çekmemesi gibi ince davranışlar üzerinde duruldu. Yemeğe davet edilen kişinin gereksiz ısrarla karşı tarafı zorlamaması, ev sahibi veya büyükler kalkmadan sofradan kalkılmaması, yemek hazırsa namaz vaktinin durumuna göre önce yemeğin yenilmesi gibi hususlar hatırlatıldı. Ayrıca tabağın sıyrılması, dökülen nimetlerin israf edilmemesi, dişlerin temizlenmesi, yemekten sonra hemen uyumamak ve yemeği zikir, namaz veya Kur’ân okuyarak hazmetmeye çalışmak gibi ölçüler de yemeğin bedenî ve mânevî yönünü birlikte düşündüren edepler olarak değerlendirildi.

Dersin devamında faydalı ve sünnet olarak zikredilen yiyecekler üzerinde duruldu. Bal, pirinç bulunan yemekler, bakla, çörek otu, patlıcan, kabak, keşkek, mercimek çorbası, bal-süt-buğday karışımı, peynir ve ceviz, kuru siyah üzüm, ayva, nar, incir, kavun, yumurta, zeytinyağı, hindiba, helilec, sinameki ve sarımsak gibi gıdaların rivayetlerde geçen yönleri anlatıldı. Bu kısımda asıl vurgunun, yiyecekleri sadece lezzet açısından değil, şifa, bereket, ölçü ve niyet açısından da değerlendirmek olduğu ifade edildi. Son olarak “Su İçmenin Âdâbı” bölümünde suyun Allah’ın büyük nimetlerinden biri olduğu, su kabının temiz olması, ayakta su içmekten sakınmak, su kaplarının ağzını kapalı tutmak, besmele ile içmek, suyu üç yudumda içmek, her yudumda nefesi kabın dışında almak, kabı aşırı doldurmamak, suyu birden içmemek, tatlı ve soğuk suyu tercih etmek, içmeden önce elleri yıkamak gibi hususlar ele alındı. Böylece su içmenin dahi bilinçli, sakin, temiz ve şükürle yapılması gereken bir edep olduğu hatırlatıldı.

Sohbetten mesajlar:

• Müslüman, yemekte kendi önünden yemeli; başkalarının önüne uzanmamalıdır.
• Yemek yerken arkadaşlarının lokmalarına ve yüzlerine dikkatlice bakmak uygun değildir.
• Kişi doyduğunda bile sofradakileri mahcup edecek şekilde hemen elini çekmemelidir.
• Arkadaşları yemeğe devam ediyorsa onları rahatsız etmeden sofrada bulunmalıdır.
• Bir kimseyi yemeğe üç defa davet etmek yeterlidir; kabul etmezse ısrar edilmemelidir.
• Sofrada büyükler veya ev sahibi kalkmadan kalkmamak edeptendir.
• Yemek hazırken namaz vaktiyle çakışırsa, vaktin durumuna göre önce yemek yenebilir.
• Ayakta ve yürürken yemek yemek hoş görülmemiştir.
• Bir kişilik yemek iki kişiye yetebilir; paylaşmak sofranın bereketini artırır.
• Yemek bitince parmakları yalamak veya yalatmak, nimetin zayi edilmemesi anlayışıyla zikredilmiştir.
• Tabağı sıyırmak, nimete hürmet ve bereket bilincinin göstergesidir.
• Mümin kardeşinin tabağında kalan artığı küçümsememek gerekir.
• Yemek sonrası dişleri temizlemek hem temizlik hem de sağlık açısından önemlidir.
• Yemekten hemen sonra uyumak yerine yemeği hazmettirecek ibadet ve zikirlerle meşgul olmak tavsiye edilmiştir.
• Faydalı yiyecekler sadece lezzet için değil; şifa, bereket ve kuvvet niyetiyle de değerlendirilmelidir.
• Bal, Kur’ân’da da şifa yönüyle zikredilen kıymetli bir nimettir.
• Çörek otu, kabak, zeytinyağı, ayva, nar, incir ve kavun gibi yiyecekler rivayetlerde faydalarıyla anılmıştır.
• Yemeklerde ölçü, niyet ve şükür esastır; hiçbir nimet küçümsenmemelidir.
• Su, Allah’ın insana verdiği büyük nimetlerden biridir.
• Su içilen kap temiz olmalı ve mümkünse uygun bir kaptan içilmelidir.
• Ayakta su içmekten sakınmak, su içme âdâbı içinde zikredilmiştir.
• Su kaplarının ağzı kapalı tutulmalı; temizlik ve korunma hassasiyeti gözetilmelidir.
• Su içerken besmele çekilmelidir.
• Su üç yudumda içilmeli, her yudumda Allah’a hamd ve dua bilinci canlı tutulmalıdır.
• Su içerken nefes kabın içine verilmemeli, kap ağızdan uzaklaştırılarak nefes alınmalıdır.
• Su kabı gereğinden fazla doldurulmamalıdır.
• Su birden içilmemeli; sakin ve ölçülü içilmelidir.
• Tatlı ve soğuk su, güzel içeceklerden sayılmıştır.
• Su içmeden önce elleri yıkamak temizlik ve edep açısından önemlidir.
• Dersin temel mesajı, Müslüman’ın yemek ve su gibi günlük alışkanlıklarını bile şükür, ölçü, temizlik, nezaket ve Allah’ın nimetlerine saygı bilinciyle yerine getirmesi gerektiğidir.